Biologia · Klasa 5

1. Komórka jako jednostka budowy

Jak nazywa się podstawowa jednostka budowy organizmów?

2. Błona komórkowa

Podaj jedną główną funkcję błony komórkowej.

3. Jądro komórkowe

Która struktura zawiera materiał genetyczny w typowej komórce roślinnej i zwierzęcej?

4. Cytoplazma

Gdzie znajdują się organella komórkowe?

5. Mitochondrium

Z jakim procesem przede wszystkim kojarzymy mitochondria?

6. Chloroplast

Która struktura umożliwia fotosyntezę w komórkach roślinnych?

7. Ściana komórkowa

Która struktura występuje w komórce roślinnej, a nie w typowej komórce zwierzęcej, i pomaga utrzymać kształt?

8. Wakuola

Jaką dużą strukturę spotykamy często w dojrzałej komórce roślinnej i z czym jest związana?

9. Porównaj komórkę roślinną i zwierzęcą

Wymień dwie struktury charakterystyczne dla komórki roślinnej w szkolnym porównaniu.

10. Dopasuj strukturę do funkcji

Dopasuj: chloroplast — fotosynteza; mitochondrium — ?, jądro — materiał genetyczny.

11. Znajdź błąd w opisie

Uczeń napisał: „Typowa komórka zwierzęca ma chloroplasty, dzięki którym prowadzi fotosyntezę.” Co jest nie tak?

12. Opisz schemat komórki

Na schemacie komórki widzisz ścianę komórkową, chloroplasty i dużą wakuolę. Jaki to typ komórki i po czym to rozpoznajesz?

1. Odżywianie się

Młoda sikora zjada owada. Którą czynność życiową najbezpośredniej pokazuje ta obserwacja?

2. Oddychanie komórkowe a wymiana gazowa

Uczeń napisał: „Oddychanie to po prostu nabieranie powietrza do płuc”. Dlaczego to zbyt wąskie wyjaśnienie?

3. Wydalanie

Organizm usuwa zbędne lub szkodliwe produkty przemian zachodzących w jego ciele. Jak nazywa się ta czynność życiowa?

4. Ruch nie oznacza tylko chodzenia

Pęd rośliny wygina się w stronę światła. Dlaczego można to uznać za przejaw ruchu i reakcji na bodziec?

5. Wzrost i rozwój

Czym różni się wzrost organizmu od jego rozwoju?

6. Znaczenie rozmnażania

Dlaczego rozmnażanie jest czynnością konieczną dla trwania gatunku, ale nie dla przeżycia pojedynczego osobnika?

7. Reakcja na bodźce

Ślimak chowa czułki po dotknięciu. Wskaż bodziec i reakcję.

8. Dwa sposoby odżywiania

Jaka jest podstawowa różnica między organizmem samożywnym a cudzożywnym?

9. Jedna obserwacja, kilka procesów

Młode zwierzę pobiera pokarm, rośnie i reaguje ucieczką na nagły dźwięk. Wymień trzy widoczne czynności życiowe.

10. Po co organizmowi energia?

Podaj dwa przykłady czynności życiowych, które wymagają energii uwalnianej w oddychaniu komórkowym.

11. Cechy życia nie działają pojedynczo

Ogień może się powiększać i reagować na warunki, ale nie uznajemy go za organizm. Dlaczego pojedyncze podobieństwo do czynności życiowej nie wystarcza?

12. Analiza obserwacji rośliny

W ciągu tygodnia siewka zwiększyła wysokość, utworzyła nowe liście i skierowała pęd ku oknu. Jakie czynności życiowe można na tej podstawie rozpoznać?

1. Substraty fotosyntezy

Jakie dwa związki chemiczne są substratami fotosyntezy w szkolnym zapisie procesu?

2. Produkty fotosyntezy

Jakie dwa główne produkty podajemy w uproszczonym szkolnym zapisie fotosyntezy?

3. Miejsce fotosyntezy

W jakich organellach komórek roślinnych zachodzi fotosynteza?

4. Rola światła

Uczeń napisał: „Światło jest trzecim substratem fotosyntezy”. Popraw to zdanie.

5. Uzupełnij schemat fotosyntezy

Uzupełnij: dwutlenek węgla + ___ —(światło, chlorofil)→ glukoza + ___.

6. Skąd roślina bierze substraty?

Połącz substrat z główną drogą jego pobierania przez roślinę lądową: woda oraz dwutlenek węgla.

7. Wpływ natężenia światła

Dwie takie same rośliny wodne mają identyczne warunki poza oświetleniem. Która zwykle będzie intensywniej fotosyntetyzować: dobrze oświetlona czy trzymana w ciemności?

8. Zaplanuj proste doświadczenie

Chcesz sprawdzić wpływ natężenia światła na fotosyntezę moczarki. Co powinno różnić próbę badawczą od kontrolnej i co trzeba utrzymać możliwie jednakowe?

9. Temperatura jako czynnik

Dlaczego nie można zakładać, że im wyższa temperatura, tym zawsze szybsza fotosynteza?

10. Znaczenie fotosyntezy dla rośliny

Dlaczego fotosynteza jest nazywana sposobem samożywnego odżywiania się roślin?

11. Znaczenie fotosyntezy dla życia na Ziemi

Podaj dwa powody, dla których fotosynteza ma ogromne znaczenie dla innych organizmów.

12. Fotosynteza a oddychanie komórkowe

Czy roślina, która prowadzi fotosyntezę, przestaje oddychać komórkowo? Uzasadnij krótko.

1. Funkcje korzenia

Podaj dwie podstawowe funkcje korzenia typowej rośliny lądowej.

2. Funkcje łodygi

Dlaczego łodyga jest ważna zarówno dla ustawienia części nadziemnych, jak i dla transportu substancji?

3. Funkcje liścia

Wymień dwie ważne funkcje typowego zielonego liścia.

4. Funkcja kwiatu

Z jaką czynnością życiową rośliny okrytonasiennej jest bezpośrednio związany kwiat?

5. Funkcja owocu

Jaką funkcję pełni owoc w cyklu życiowym rośliny okrytonasiennej?

6. Droga wody w roślinie

Ułóż w prawidłowej kolejności drogę wody: liść, korzeń, łodyga.

7. Wniosek z doświadczenia z barwioną wodą

Pęd rośliny umieszczono w wodzie z bezpiecznym barwnikiem. Po czasie barwę widać w przebiegu części tkanek łodygi. Jaki podstawowy wniosek wspiera ta obserwacja?

8. Co się stanie po uszkodzeniu korzeni?

Roślina ma silnie uszkodzony system korzeniowy. Która funkcja zostanie bezpośrednio ograniczona i jaki może być skutek dla liści?

9. Liść i dostęp do światła

Dlaczego rozmieszczenie liści na łodydze ma znaczenie dla fotosyntezy?

10. Organy a funkcje rośliny

Które z organów: korzeń, łodyga, liść, kwiat, owoc — są najbardziej bezpośrednio związane z rozmnażaniem?

11. Dopasuj organ do funkcji

Dopasuj organ: A korzeń, B łodyga, C liść — do funkcji: 1 główne miejsce fotosyntezy, 2 pobieranie wody z podłoża, 3 podtrzymywanie części pędu i przewodzenie.

12. Współdziałanie organów

Wyjaśnij w 3 krokach, jak korzeń, łodyga i liść współdziałają, aby liść mógł prowadzić fotosyntezę.

1. Po co klasyfikujemy organizmy?

Podaj dwa powody, dla których biolodzy klasyfikują organizmy.

2. Gatunek jako podstawowa jednostka

Która jednostka klasyfikacji jest podstawową jednostką systematyki organizmów?

3. Hierarchia grup

Co oznacza, że klasyfikacja biologiczna ma budowę hierarchiczną?

4. Cechy jako podstawa klasyfikacji

Dlaczego sam kolor organizmu zwykle nie wystarcza do przyporządkowania go do królestwa?

5. Rozpoznaj bakterię po opisie

Organizm jest jednokomórkowy i jego komórka nie ma jądra komórkowego. Do której szkolnej grupy królestw pasuje najlepiej?

6. Rozpoznaj roślinę po cechach

Wielokomórkowy organizm ma komórki ze ścianą komórkową i chloroplastami oraz prowadzi fotosyntezę. Do którego królestwa szkolnego modelu go przyporządkujesz?

7. Grzyb to nie roślina

Organizm jest cudzożywny, nie ma chloroplastów i może tworzyć strzępki. Dlaczego nie należy klasyfikować go jako rośliny?

8. Cechy zwierząt

Który zestaw cech bardziej pasuje do zwierzęcia: A) wielokomórkowy, cudzożywny, komórki bez ściany komórkowej; B) samożywny, chloroplasty, ściana komórkowa?

9. Nie zgaduj po jednej cesze

Uczeń widzi jednokomórkowy organizm z jądrem i od razu stwierdza, że to bakteria. Jaki błąd popełnia?

10. Użyj prostego klucza cech

Masz dwa pytania: 1) czy komórka ma jądro? 2) czy organizm ma chloroplasty i jest samożywny? Jaką korzyść daje taki klucz przy rozpoznawaniu?

11. Model może być upraszczany

Dlaczego szkolny schemat królestw należy traktować jako model porządkujący, a nie listę, której nauka nigdy nie zmienia?

12. Uzasadnij, nie tylko nazwij

Organizm X jest wielokomórkowy, cudzożywny, jego komórki mają jądra i nie mają ściany komórkowej. Przyporządkuj go do najbardziej pasującego królestwa szkolnego modelu i podaj dwie cechy uzasadniające.

1. Gdzie występują bakterie?

Podaj trzy różne środowiska, w których można spotkać bakterie.

2. Komórka bakteryjna

Jaka ważna cecha odróżnia komórkę bakteryjną od typowej komórki roślinnej i zwierzęcej?

3. Sposoby odżywiania

Czy wszystkie bakterie odżywiają się w ten sam sposób?

4. Rozmnażanie bakterii

W sprzyjających warunkach komórka bakteryjna dzieli się na dwie komórki potomne. Jaką czynność życiową przedstawia ten opis?

5. Bakterie jako destruenci

Dlaczego bakterie rozkładające szczątki organizmów są ważne w ekosystemie?

6. Bakterie pożyteczne dla człowieka

Podaj jeden przykład korzystnego wykorzystania bakterii przez człowieka.

7. Gruźlica — droga szerzenia

Która droga szerzenia jest szczególnie ważna dla gruźlicy: kontakt z aerozolem od osoby chorej czy ukąszenie kleszcza?

8. Borelioza i kleszcze

Jaki wektor jest związany z przenoszeniem boreliozy i podaj jedną prostą zasadę ograniczania ryzyka podczas pobytu w terenie.

9. Tężec — profilaktyka

Które działanie jest ważnym elementem profilaktyki tężca: szczepienia ochronne czy picie większej ilości wody?

10. Salmonelloza i bezpieczeństwo żywności

Które zachowanie ogranicza ryzyko salmonellozy: higiena rąk i żywności czy pozostawianie łatwo psującej się żywności długo w cieple?

11. Bakterie a antybiotyki

Dlaczego zdanie „antybiotyk leczy każdą infekcję, także wirusową” jest błędne?

12. Bakterie — korzystne i szkodliwe znaczenie

Uczeń mówi: „Wszystkie bakterie są szkodliwe”. Podaj dwa argumenty pokazujące, że to fałsz.

1. Środowiska życia grzybów

Podaj trzy różne miejsca lub środowiska, w których mogą występować grzyby.

2. Dlaczego grzyby są cudzożywne?

Wyjaśnij, dlaczego grzyby zaliczamy do organizmów cudzożywnych.

3. Grzyby jednokomórkowe

Podaj przykład grzyba jednokomórkowego.

4. Grzybnia i strzępki

Jak nazywa się sieć nitkowatych struktur budujących ciało wielu grzybów wielokomórkowych?

5. Owocnik to nie cały grzyb

Dlaczego kapelusz i trzon grzyba kapeluszowego nie są całym organizmem?

6. Oddychanie grzybów

Czy grzyby prowadzą oddychanie komórkowe? Uzasadnij krótko.

7. Grzyby jako destruenci

Dlaczego grzyby rozkładające martwe szczątki są ważne w ekosystemie?

8. Znaczenie grzybów dla człowieka

Podaj jeden korzystny i jeden niekorzystny przykład znaczenia grzybów dla człowieka.

9. Grzyby porostowe

Z jakim partnerem fotosyntetyzującym grzyb może tworzyć porost?

10. Grzyb to nie roślina

Organizm jest wielokomórkowy, nie ma chloroplastów, jest cudzożywny i tworzy grzybnię. Do którego królestwa szkolnego modelu pasuje?

11. Dowód różnorodności budowy

Jak drożdże i grzyb kapeluszowy razem pokazują różnorodność budowy grzybów?

12. Uzasadnij klasyfikację grzyba

Wymień trzy cechy, które razem uzasadniają zaliczenie badanego organizmu do grzybów.

1. Rozpoznaj mech

Niewielka roślina tworzy darń i ma proste struktury przypominające łodyżkę i listki. Nie wytwarza kwiatów ani nasion. Do której z czterech szkolnych grup roślin pasuje najlepiej?

2. Doświadczenie z mchami

Jak zaplanować proste doświadczenie sprawdzające zdolność mchów do chłonięcia wody?

3. Rozpoznaj paprociowe

Roślina ma wykształcone korzenie, łodygę i duże liście, nie tworzy kwiatów ani nasion, a na spodzie liści mogą występować skupienia zarodni. Do jakiej grupy należy?

4. Znaczenie paprociowych

Podaj jeden przykład znaczenia paprociowych w przyrodzie.

5. Dlaczego sosna jest nagonasienna?

Jakie cechy zewnętrzne sosny pomagają rozpoznać ją jako roślinę nagonasienną?

6. Rodzime drzewa nagonasienne

Który zestaw zawiera tylko przykłady rodzimych drzew nagonasiennych spotykanych w Polsce: A) sosna, świerk, jodła; B) dąb, buk, brzoza?

7. Formy roślin okrytonasiennych

Przyporządkuj: dąb, porzeczka, wrzos, mniszek do form: drzewo, krzew, krzewinka, roślina zielna.

8. Elementy kwiatu i ich funkcje

Jaką funkcję w rozmnażaniu płciowym pełnią pręciki i słupek kwiatu?

9. Doświadczenie z kiełkowaniem

Chcesz sprawdzić wpływ dostępu wody na kiełkowanie nasion. Jak powinny różnić się dwie próby?

10. Rozprzestrzenianie nasion

Nasiono ma aparat lotny przypominający puch. Jaki sposób rozprzestrzeniania jest najbardziej prawdopodobny?

11. Rodzime drzewa liściaste

Który zestaw zawiera drzewa liściaste okrytonasienne: A) dąb, brzoza, klon; B) sosna, świerk, jodła?

12. Rozpoznaj grupę po cechach

Organizm ma kwiaty i po zapłodnieniu tworzy owoce z nasionami. Do której z czterech grup: mchy, paprociowe, nagonasienne, okrytonasienne — należy?