Lektury — szkoła podstawowa

Klasy I–VIII z poprawnym rozdzieleniem nowej podstawy 2026 i toru przejściowego.

Opracowania

203 opracowania

  • A kiedy zniknie pustynia

    Marie Pavlenko · literatura faktu / popularnonaukowa

    • Szkoła podstawowa

    „A kiedy zniknie pustynia” to reportaż literacki Marii Pawlikowskiej-Bojanowskiej, który w formie osobistego dziennika relacjonuje wyprawę autorki do Afryki Północnej. Tekst łączy precyzyjny opis przyrody i kultury z refleksją nad kondycją współczesnego człowieka oraz jego relacją do natury. Utwór stanowi literacki zapis fascynacji egzotyką, który jednocześnie demitologizuje stereotypy związane z „dzikim” kontynentem.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Afryka Kazika / Dziadek i niedźwiadek

    Łukasz Wierzbicki · utwór literacki

    • Szkoła podstawowa

    Książka Łukasza Wierzbickiego to ciepła i zabawna opowieść o przyjaźni między małym chłopcem a jego dziadkiem, którzy wspólnie odkrywają świat, często zaskakując czytelników swoimi nietypowymi, ale mądrymi spostrzeżeniami. Głównym wątkiem jest relacja międzypokoleniowa, ukazana przez pryzmat codziennych sytuacji, w których dziadek z humorem i filozoficznym dystansem komentuje rzeczywistość. Utwór promuje wartości takie jak tolerancja, ciekawość świata oraz szacunek dla starszych, pokazując, że mądrość nie zawsze musi być poważna, by być cenną.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · I–III · zakres: wybór

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Akademia Pana Kleksa

    Jan Brzechwa · powieść dla dzieci / fantastyczna

    • Szkoła podstawowa

    Powieść Jana Brzechwy opowiada o losach Antka, chłopca, który w wyniku niezwykłego zdarzenia trafia do Akademii Pana Kleksa, gdzie edukacja przebiega w formie zabawy i eksperymentów. Historia łączy elementy fantastyki z humorem, ukazując, jak kreatywność i ciekawość świata mogą zastąpić tradycyjne, sztywne metody nauczania. To opowieść o przyjaźni, odkrywaniu własnych talentów i pokonywaniu trudności dzięki wspólnemu działaniu.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowywymagane · IV–VI · zakres: full

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Alicja w Krainie Czarów

    Lewis Carroll · powieść fantastyczna / nonsensowa

    • Szkoła podstawowa

    „Alicja w Krainie Czarów” to debiutancka powieść fantastyczna Lewisa Carrolla, opublikowana w 1865 roku, w której dziesięcioletnia dziewczynka wpada przez króliczą norę do absurdalnego świata rządzego nonsensowną logiką. Utwór łączy dziecięcą fantazję z subtelną satyrą na wiktoriańskie konwenanse, językowe gierki i matematyczne paradoksy. Historia jest powszechnie uznawana za przełomową w historii literatury dziecięcej, oferując czytelnikom dwóch poziomów: rozrywkowy dla najmłodszych i intelektualny dla dorosłych.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned
    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · IV–VIII

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Ania z Zielonego Wzgórza

    L.M. Montgomery · powieść dla młodzieży

    • Szkoła podstawowa

    Powieść opowiada o losach Ani Shirley, samotnej dziewczyny z orzeszkowym charakterem, która zostaje przybrana przez braci Matthew i Marthy Cuthbert w Avonlea. Główna bohaterka, mimo początkowych nieporozumień i trudności, zdobywa serca mieszkańców dzięki swojemu entuzjazmowi, wrażliwości i wyobraźni, stając się nieodłączną częścią rodziny i społeczności.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned
    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · IV–VIII

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Arka Czasu, czyli wielka ucieczka Rafała od kiedyś przez wtedy do teraz i wstecz

    Marcin Szczygielski · utwór literacki

    • Szkoła podstawowa

    Powieść Marcina Szczygielskiego to dynamiczna opowieść o nastolatku, który dzięki niezwykłej podróży w czasie odkrywa, że przeszłość, teraźniejszość i przyszłość są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Autor w przystępny sposób łączy elementy science-fiction z refleksją nad odpowiedzialnością za własne wybory oraz relacjami międzyludzkimi. Główny bohater, Rafał, uczy się, że ucieczka od problemów nie rozwiązuje ich, a prawdziwa dojrzałość wymaga akceptacji teraźniejszości.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Artysta

    Sławomir Mrożek · opowiadanie groteskowe

    • Szkoła podstawowa

    Opowiadanie Sławomira Mrożka przedstawia groteskową sytuację, w której artysta tworzy dzieło sztuki, które paradoksalnie staje się bezwartościowe ze względu na jego własną bezradność wobec odbiorcy. Tekst jest ironiczną krytyką relacji między twórcą a publicznością oraz mechanizmów funkcjonowania sztuki w społeczeństwie. Mrożek ukazuje absurdalność próby zaspokojenia oczekiwań widza, który domaga się konkretnego efektu, podczas gdy artysta pozostaje bezbronny.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowywymagane · VII–VIII · zakres: whole_short

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Asiunia

    Joanna Papuzińska · opowiadanie autobiograficzne dla dzieci

    • Szkoła podstawowa

    Opowiadanie autobiograficzne Joanny Papuzińskiej przedstawia wczesne dzieciństwo autorki, skupiając się na jej relacji z rodziną oraz otoczeniem. Tekst ukazuje proces dojrzewania małej bohaterki, jej pierwsze doświadczenia z samotnością oraz budowanie tożsamości w trudnych warunkach społecznych. Narracja łączy osobiste wspomnienia z uniwersalnymi tematami przynależności i poszukiwania bezpieczeństwa.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · I–III

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bajki filozoficzne

    Michel Piquemal · literatura faktu / popularnonaukowa

    • Szkoła podstawowa

    „Bajki filozoficzne” Michela Piquemala to zbiór krótkich, refleksyjnych opowieści, w których proste fabuły służą jako punkt wyjścia do rozważań nad ludzkim losiem, moralnością i sensem egzystencji. Autor łączy tradycyjną formę bajki z nowoczesnym myśleniem filozoficznym, zachęcając czytelnika do krytycznej analizy własnych przekonań. Teksty te nie dają gotowych odpowiedzi, lecz prowokują do dialogu z samym sobą i otaczającym światem.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bajki robotów

    Stanisław Lem · zbiór opowiadań science fiction

    • Szkoła podstawowa

    „Bajki robotów” to zbiór opowiadań science fiction Stanisława Lema, w których autor przenosi konwencję ludowej baśni w futurystyczny świat zaawansowanej technologii i kosmicznych podróży. Głównymi bohaterami są roboty, które w humorystyczny i groteskowy sposób radzą sobie z problemami egzystencjalnymi, politycznymi i technicznymi. Utwory te łączą absurdalny humor z refleksją nad naturą sztucznej inteligencji, relacjami społecznymi oraz granicami rozumowania.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Balladyna

    Juliusz Słowacki · dramat romantyczny / tragedia

    • Szkoła podstawowa
    • Matura 2027

    Balladyna i Alina, córki ubogiej Wdowy, rywalizują o rękę Kirkora podczas zbierania malin. Balladyna zabija siostrę, a pierwsza zbrodnia uruchamia kolejne decyzje podporządkowane ukrywaniu prawdy i zdobywaniu coraz większej władzy. Im wyżej bohaterka awansuje, tym bardziej odcina się od rodziny, przeszłości i dawnych więzi. Finał przynosi paradoksalny sąd: jako władczyni Balladyna wydaje sprawiedliwe wyroki za czyny, których sama jest sprawczynią, po czym ponosi karę.

    • Nowa podstawa 2026wymagane · VII, VIII
    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowywymagane · VII, VIII

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bankructwo małego Dżeka

    Janusz Korczak · powieść dla dzieci

    • Szkoła podstawowa

    Powieść Jana Korczaka opowiada o losach małego Dżeka, który po śmierci rodziców zostaje sierotą i trafia do domu dziecka prowadzonego przez lekarza. Chłopiec, dotąd rozpieszczony i leniwy, musi nauczyć się samodzielności, pracy i odpowiedzialności w nowym środowisku. Historia ukazuje proces dojrzewania bohatera, który dzięki własnym wysiłkom i wsparciu otoczenia odnajduje sens życia i buduje nową tożsamość.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Baśnie

    Hans Christian Andersen · utwór literacki

    • Szkoła podstawowa

    Baśnie Hansa Christiana Andersena to zbiór opowiadań literackich, w których autor łączy elementy fantastyki z głęboką refleksją nad ludzką naturą, emocjami i wartościami moralnymi. Choć wiele baśni kończy się smutno lub refleksyjnie, często zawierają one przesłanie o sile dobra, miłości i wewnętrznej przemiany. Andersena cechuje indywidualny styl, psychologiczna głębia postaci oraz umiejętność poruszania trudnych tematów w formie przystępnej dla dzieci i dorosłych.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · I–III · zakres: do wyboru

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • baśnie ważne dla kultury światowej/europejskiej/narodowej/regionalnej

    Różni autorzy · wybór tekstów / pozycja zbiorcza

    • Szkoła podstawowa

    Zbiór ten stanowi antologię baśni z różnych tradycji kulturowych, służącą do porównania uniwersalnych archetypów z lokalnymi specyfikami. Teksty ilustrują, jak motyw przewodni (np. walka dobra ze złem) jest reinterpretowany w zależności od kontekstu historycznego i geograficznego. Materiał ten przygotowuje ucznia do analizy funkcji baśni jako nośnika wartości i mechanizmów narracyjnych.

    • Nowa podstawa 2026wymagane · IV–VI · zakres: short_or_selection

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Baśniobór

    Brandon Mull · powieść fantasy

    • Szkoła podstawowa

    Powieść „Baśniobór” Brandona Mulla opowiada o rodzeństwie Kendrze i Sethu, którzy podczas wakacji u dziadka odkrywają, że mieszka on w pobliżu magicznego azylu dla stworzeń z baśni. Ich bunt wobec zakazów i wejście do lasu prowadzi do uwolnienia mrocznych sił, z którymi muszą się zmierzyć, by ocalić krainę i siebie.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bezprizorni

    Lidia Ostałowska · literatura faktu / popularnonaukowa

    • Szkoła podstawowa

    „Bezprizorni” Lidii Ostałowskiej to reportaż literacki, który ukazuje dramatyczną rzeczywistość dzieci i młodzieży pozbawionych rodzinnego wsparcia, często funkcjonujących w systemie pieczy zastępczej lub na marginesie społecznym. Autorka, czerpiąc z własnych doświadczeń pedagogicznych i terapeutycznych, opowiada historie konkretnych bohaterów, by przełamać stereotypy i zwrócić uwagę na ich niewykorzystany potencjał oraz potrzebę autentycznej bliskości. Książka stanowi wezwanie do empatii i zmiany perspektywy, w której „trudni” wychowankowie stają się pełnoprawnymi podmiotami z własnym głosem i historią.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Biały Mustang

    Sat-Okh · utwór literacki

    • Szkoła podstawowa

    „Biały Mustang” to współczesna powieść młodzieżowa, która w fikcyjnym świecie fantasy ukazuje uniwersalne wyzwania dojrzewania. Główny bohater, zmierza się z presją rówieśniczą, lękiem przed odrzuceniem oraz poszukiwaniem własnej tożsamości w zdominowanym przez siłę środowisku. Historia łączy elementy przygodowe z głębszą refleksją nad ceną sukcesu i znaczeniem autentyczności w relacjach międzyludzkich.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · IV–VIII

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bitwa o Monte Cassino / Ziele na kraterze

    Melchior Wańkowicz · literatura faktu / popularnonaukowa

    • Szkoła podstawowa

    „Bitwa o Monte Cassino” Melchiora Wańkowicza to reportaż wojenny, który łączy kronikarski opis działań II Korpusu Polskiego z refleksją nad sensem heroizmu i ceną wolności. Autor, będąc świadkiem wydarzeń, kreśli portrety żołnierzy i cywilów, ukazując kontrast między okrucieństwem frontu a ludzką godnością. Utwór stanowi literackie świadectwo walki o odblokowanie Rzymu, w którym kluczową rolę odegrały polskie jednostki.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned
    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · IV–VIII

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Blizny jak skrzydła

    Erin Stewart · powieść młodzieżowa

    • Szkoła podstawowa

    Powieść „Blizny jak skrzydła” Erin Stewart to historia młodej bohaterki, która mierzy się z traumą i bólem emocjonalnym, próbując odnaleźć własną tożsamość w świecie pełnym oczekiwań. Autorka porusza tematykę zdrowienia, akceptacji niedoskonałości oraz siły, jaką daje otwarte mówienie o swoich ranach. Fabuła ukazuje, jak blizny – zarówno fizyczne, jak i psychiczne – mogą stać się symbolem siły i unikalności, a nie wstydu.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bracia Lwie Serce

    Astrid Lindgren · powieść fantasy dla młodzieży

    • Szkoła podstawowa

    Powieść Astrid Lindgren opowiada o braciach Tomaszu i Stenmarze, którzy w poszukiwaniu zaginionej matki przenikają do magicznego królestwa Narnii. W tym świecie, rządzonym przez tyrana, chłopcy stają przed wyborem między lojalnością wobec króla a własnym sumieniem, odkrywając przy tym prawdziwe znaczenie odwagi i braterskiej więzi.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Brakująca połowa dziejów. Krótka historia kobiet na ziemiach polskich

    Anna Kowalczyk · literatura faktu / popularnonaukowa

    • Szkoła podstawowa

    „Brakująca połowa dziejów” Anny Kowalczyk to popularnonaukowa synteza historii Polski opowiedziana z perspektywy doświadczeń kobiet. Autorka demistyfikuje stereotypy, wskazując na aktywne role kobiet w polityce, gospodarce i kulturze od średniowiecza po współczesność. Książka stanowi klucz do zrozumienia, jak zmieniały się prawa, obowiązki i status społeczny płci żeńskiej na ziemiach polskich.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Brzechwa dzieciom

    Jan Brzechwa · utwór literacki

    • Szkoła podstawowa

    Zbiór wierszy Jana Brzechwy to lżejsza, poetycka odsłona twórczości autora znanej głównie z satyry, skierowana do najmłodszych odbiorców. Teksty charakteryzują się prostą strukturą, dynamicznym rytmem oraz humorem opartym na zabawie słowem i nieoczekiwanych skojarzeniach. Lektura wprowadza dzieci w świat literatury, ucząc jednocześnie podstawowych wartości i zachowań poprzez rymowane opowieści.

    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowydo wyboru / uzupełniające · I–III

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Bursztyny — wybrane opowiadanie

    Zofia Kossak-Szczucka · wybór tekstów / pozycja zbiorcza

    • Szkoła podstawowa

    Zbiór „Bursztyny” Zofii Kossak-Szczuckiej to antologia opowiadań, w których autorka łączy prozę realistyczną z elementami symbolizmu i mitologii słowiańskiej. Głównym tematem jest poszukiwanie sensu egzystencji, wierność wartościom duchowym oraz konfrontacja z przemijaniem i śmiercią. Teksty charakteryzują się gęstą, poetycką narracją oraz głębokim psychologizmem postaci.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII · zakres: whole_or_selection_as_assigned

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie

  • Chłopcy z Placu Broni

    Ferenc Molnár · powieść dla młodzieży / powieść o dojrzewaniu

    • Szkoła podstawowa

    Grupa budapeszteńskich chłopców traktuje pusty Plac Broni jako własną przestrzeń wspólnoty i zabawy. Kiedy konkurencyjna grupa Czerwonych Koszul chce przejąć teren, dziecięcy konflikt zaczyna naśladować reguły świata dorosłych: pojawiają się hierarchia, zwiad, zdrada, planowanie i walka o honor. Najmniej znaczący formalnie Nemeczek okazuje się najbardziej konsekwentny w lojalności i odwadze. Zwycięstwo chłopców zostaje jednak podważone przez jego śmierć oraz wiadomość, że sam plac wkrótce przestanie istnieć.

    • Nowa podstawa 2026tekst przykładowy · IV–VIII
    • Dotychczasowa podstawa — tor przejściowywymagane · IV, V, VI

    Streszczenie · Bohaterowie · Motywy · Pytania

    Zobacz opracowanie