Geografia · Klasa 6 · Zagadnienie
Ruchy Ziemi
Ziemia wykonuje dwa główne ruchy: obraca się wokół własnej osi i obiega Słońce. Pierwszy daje dzień i noc, drugi — pory roku.
Zapamiętaj w 30 sekund
Najważniejsze na już
- Ruch obrotowy to obrót wokół własnej osi; trwa dobę (24 godziny) i daje dzień oraz noc.
- Ruch obiegowy to obieg wokół Słońca; trwa rok, czyli 365 dni 5 godzin 49 minut.
- Oś Ziemi jest nachylona do płaszczyzny orbity pod kątem 23°26′ — dlatego powstają pory roku.
- Skutki ruchu obiegowego to pory roku, zmiana wysokości górowania Słońca oraz dzień polarny i noc polarna.
- Ruch obrotowy
- Obrót wokół osi, 24 h → dzień i noc.
- Ruch obiegowy
- Obieg wokół Słońca, 365 dni 5 h 49 min → rok.
- Nachylenie osi
- 23°26′ — przyczyna pór roku.
- Równonoc
- około 21 marca i 23 września — dzień ≈ noc.
- Przesilenie
- około 21–22 czerwca i 21–22 grudnia.
- Skutki obrotu
- dzień/noc, pozorny ruch Słońca, siła Coriolisa, różnice czasu.
Naucz się w 5 minut
Wyjaśnienie krok po kroku
Ruch obrotowy — dzień i noc
Ruch obrotowy to obrót Ziemi wokół własnej osi z zachodu na wschód. Pełny obrót trwa 24 godziny i wyznacza dobę. Oś obrotu przechodzi przez bieguny i jest nachylona do płaszczyzny orbity pod kątem 23°26′.
Skutkami ruchu obrotowego są: następstwo dnia i nocy, pozorny ruch Słońca i gwiazd po niebie, spłaszczenie Ziemi na biegunach, powstanie siły Coriolisa oraz różnice czasu między południkami. Wielu skutkom towarzyszy strefowość czasu.
Ruch obiegowy — pory roku
Ruch obiegowy to wędrówka Ziemi po orbicie wokół Słońca. Jeden pełny obieg trwa 365 dni 5 godzin 49 minut. Z tego powodu co cztery lata dodaje się jeden dzień — powstaje rok przestępny.
Ponieważ oś Ziemi jest nachylona i w trakcie obiegu zmienia ustawienie względem Słońca, zmienia się kąt padania promieni słonecznych, długość dnia i wysokość górowania Słońca. To właśnie dlatego występują pory roku.
Równonoc i przesilenie
Dwa razy w roku dzień i noc mają mniej więcej po 12 godzin — to równonoc, około 21 marca i 23 września. Wtedy Słońce góruje nad równikiem, a na całym świecie długość dnia i nocy jest zbliżona.
W przesileniach, około 21–22 czerwca i 21–22 grudnia, różnica między dniem a nocą jest największa. Na półkuli, która jest wtedy obrócona do Słońca, dzień jest najdłuższy i zaczyna się lato. Za kołami podbiegunowymi występują wtedy dzień polarny i noc polarna.
Przykład: Dlaczego latem dzień jest dłuższy?
Wyjaśnij, dlaczego w czerwcu na półkuli północnej dzień jest najdłuższy.
- Przypomnij, że oś Ziemi jest nachylona pod kątem 23°26′.
- W czerwcu półkula północna jest obrócona w stronę Słońca.
- Promienie słoneczne padają tam pod większym kątem i dłużej oświetlają dany obszar.
- Efektem jest najdłuższy dzień i początek lata.
Odpowiedź: Nachylenie osi sprawia, że w czerwcu półkula północna jest zwrócona do Słońca, więc dzień jest tam najdłuższy.
Musisz wiedzieć na sprawdzian
Typowe błędy i pułapki
Błąd: Uznanie, że pory roku wynikają z odległości Ziemi od Słońca.
Jak zrobić to dobrze: Pory roku wynikają z nachylenia osi Ziemi i zmiany kąta padania promieni, a nie ze zmiany odległości od Słońca.
Błąd: Mylenie ruchu obrotowego z obiegowym.
Jak zrobić to dobrze: Ruch obrotowy to obrót wokół własnej osi (doba, dzień i noc). Ruch obiegowy to obieg wokół Słońca (rok, pory roku).
Błąd: Sądzenie, że rok ma dokładnie 365 dni.
Jak zrobić to dobrze: Rok trwa 365 dni 5 godzin 49 minut — dlatego co cztery lata powstaje rok przestępny z 366 dniami.
Podsumowanie
- Ruch obrotowy: 24 h, skutki — dzień i noc, siła Coriolisa, różnice czasu.
- Ruch obiegowy: 365 dni 5 h 49 min, skutki — pory roku.
- Oś Ziemi nachylona pod kątem 23°26′.
- Równonoc ≈ 21 III i 23 IX; przesilenie ≈ 21–22 VI i 21–22 XII.
- Za kołami podbiegunowymi występują dzień polarny i noc polarna.
Sprawdź się
Quiz diagnostyczny
10 pytań z natychmiastowymi wyjaśnieniami. Quiz działa bez konta; po zalogowaniu wynik zapisuje się w Mojej nauce.
Pytanie 1 z 10
Ziemia obraca się wokół osi:
Przećwicz
Zadania i karty pracy
Przygotuj się do sprawdzianu
Gotowy materiał i generator
Podnieś limit odblokowań
Płatny dostęp usuwa miesięczny limit rozwiązań i kart pracy dla całej nauki.
Podnieś limit odblokowań- Gotowe materiały: Geografia — Sprawdziany, kartkówki i testy do tematu „Ruchy Ziemi" oraz całego działu.
- Wygeneruj własny zestaw — Dobierz liczbę zadań i poziom trudności pod ten temat i klasę.
- Testy diagnozujące z odpowiedziami — Sprawdź poziom przed sprawdzianem i wróć do luk w rozumieniu tematu.
Darmowe konto daje 5 odblokowań miesięcznie. Płatny dostęp podnosi limit.
Załóż darmowe kontoCo dalej