Język polski · Klasa 6 · Zagadnienie
Części zdania — podmiot, orzeczenie, dopełnienie i okolicznik
Części zdania opisują, jak wyrazy współpracują w zdaniu. Podmiot i orzeczenie tworzą szkielet, a dopełnienie, przydawka i okolicznik dodają szczegóły. Rozpoznanie ich ułatwia analizę i poprawne przecinkowanie.
Zapamiętaj w 30 sekund
Najważniejsze na już
- Podmiot to wykonawca czynności — odpowiada na „kto? co?" (Mama czyta).
- Orzeczenie to czynność lub stan — najczęściej czasownik (Mama czyta).
- Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków zależnych: „kogo? czego? komu? co?" (Czyta książkę).
- Okolicznik odpowiada na „gdzie? kiedy? jak? dlaczego?" (Czyta wieczorem).
- Podmiot
- Część główna; odpowiada na „kto? co?". Może być domyślny: „Idę" = (ja) idę.
- Orzeczenie
- Część główna; czasownikowe lub imienne (łącznik + orzecznik).
- Dopełnienie
- Część poboczna; odpowiada na pytania przypadków zależnych.
- Przydawka
- Część poboczna; określa rzeczownik (jaki? który? czyj? ile?).
- Okolicznik
- Część poboczna; określa czasownik (gdzie? kiedy? jak? dlaczego?).
Naucz się w 5 minut
Wyjaśnienie krok po kroku
Części główne zdania
Podmiot i orzeczenie to części główne. Podmiot nazywa wykonawcę (Kasia, dzieci), a orzeczenie nazywa czynność lub stan (biegnie, jest wesoły). W zdaniu „Pociąg odjechał" podmiotem jest „pociąg", a orzeczeniem „odjechał".
Orzeczenie może być czasownikowe (jedno słowo, np. „pisze") lub imienne, złożone z łącznika i orzecznika (np. „jest zmęczony").
Części poboczne zdania
Części poboczne rozwijają części główne. Dopełnienie uzupełnia czasownik i odpowiada na pytania przypadków: „Ola czyta gazetę" (kogo? co? — gazetę).
Przydawka określa rzeczownik: „Ola czyta ciekawą gazetę" (jaka? — ciekawą). Okolicznik określa czas lub miejsce: „Ola czyta gazetę wieczorem" (kiedy? — wieczorem).
- dopełnienie — kogo? czego? komu? czemu? co? z kim? z czym?
- przydawka — jaki? który? czyj? ile?
- okolicznik — gdzie? kiedy? jak? dlaczego?
Przykład: Analiza zdania
Rozbierz na części zdanie: „Wczoraj mała Ania przeczytała ciekawą książkę w bibliotece".
- Orzeczenie: przeczytała (co zrobiła?).
- Podmiot: Ania (kto?).
- Okolicznik czasu: wczoraj (kiedy?); okolicznik miejsca: w bibliotece (gdzie?).
- Przydawka: mała (jaka Ania?), ciekawą (jaką książkę?).
- Dopełnienie: książkę (co przeczytała?).
Odpowiedź: Orzeczenie: przeczytała; podmiot: Ania; przydawki: mała, ciekawą; dopełnienie: książkę; okoliczniki: wczoraj, w bibliotece.
Musisz wiedzieć na sprawdzian
Typowe błędy i pułapki
Błąd: Mylenie dopełnienia z podmiotem, bo oba mogą odpowiadać na „kogo? co?".
Jak zrobić to dobrze: Podmiot wykonuje czynność (Mama czyta), dopełnienie jest jej przedmiotem (Mama czyta książkę). Pytaj o orzeczenie.
Błąd: Uznanie przydawki za dopełnienie, np. „interesująca książka".
Jak zrobić to dobrze: Przydawka określa rzeczownik (jaka książka?), dopełnienie uzupełnia czasownik (kogo? co? czyta).
Podsumowanie
- Podmiot i orzeczenie to części główne zdania.
- Dopełnienie, przydawka i okolicznik to części poboczne.
- Pytania przypadków rozpoznają dopełnienie.
- Przydawka zawsze określa rzeczownik.
- Okolicznik określa czasownik i mówi o czasie, miejscu, sposobie lub przyczynie.
Sprawdź się
Quiz diagnostyczny
8 pytań z natychmiastowymi wyjaśnieniami. Quiz działa bez konta; po zalogowaniu wynik zapisuje się w Mojej nauce.
Pytanie 1 z 8
W zdaniu „Kuba biegnie” orzeczeniem jest:
Przećwicz
Zadania i karty pracy
Przygotuj się do sprawdzianu
Gotowy materiał i generator
Podnieś limit odblokowań
Płatny dostęp usuwa miesięczny limit rozwiązań i kart pracy dla całej nauki.
Podnieś limit odblokowań- Gotowe materiały: Język polski — Sprawdziany, kartkówki i testy do tematu „Części zdania — podmiot, orzeczenie, dopełnienie i okolicznik" oraz całego działu.
- Wygeneruj własny zestaw — Dobierz liczbę zadań i poziom trudności pod ten temat i klasę.
- Testy diagnozujące z odpowiedziami — Sprawdź poziom przed sprawdzianem i wróć do luk w rozumieniu tematu.
Darmowe konto daje 5 odblokowań miesięcznie. Płatny dostęp podnosi limit.
Załóż darmowe kontoCo dalej