Historia · Klasa 5

1. Grecja na mapie

Wyobraź sobie mapę: górzysty półwysep, liczne wyspy i długie wybrzeże Morza Egejskiego. Podaj dwie cechy środowiska, które utrudniały stworzenie jednego scentralizowanego państwa.

2. Czym była polis?

Wyjaśnij pojęcie polis. Dlaczego nie wystarczy przetłumaczyć go po prostu jako „miasto”?

3. Kto uczestniczył w demokracji ateńskiej?

Czy wszyscy mieszkańcy Aten w V wieku p.n.e. mieli takie same prawa polityczne? Wyjaśnij.

4. Analiza źródła dydaktycznego — zgromadzenie

Opracowanie własne: „Obywatele spotykają się, słuchają mówców i głosują nad sprawami wspólnoty. Decyzja zależy od głosów uczestników.” Jaką cechę demokracji ateńskiej pokazuje opis?

5. Ateny i Sparta — porównanie

Podaj jedną różnicę między Atenami a Spartą w organizacji życia politycznego lub społecznego.

6. Politeizm grecki

Co oznacza pojęcie politeizm i jak odnosi się do religii starożytnych Greków?

7. Igrzyska i wspólna kultura

Dlaczego igrzyska olimpijskie mogły wzmacniać poczucie wspólnoty Greków mimo politycznej niezależności polis?

8. Teatr jako dziedzictwo Grecji

Wymień dwa elementy kultury starożytnej Grecji, które wywarły długotrwały wpływ na kulturę europejską.

9. Chronologia — czasy Peryklesa

Perykles działał w V wieku p.n.e. Który zapis jest wcześniejszy: 490 r. p.n.e. czy 430 r. p.n.e.? Wyjaśnij zasadę.

10. Przyczyna i skutek — geografia a polis

Uzupełnij łańcuch: górzysty teren i trudniejsza komunikacja lądowa → ______ → rozwój wielu samodzielnych polis.

11. Nie myl demokracji ateńskiej ze współczesną

Podaj jedną cechę wspólną i jedną ważną różnicę między demokracją ateńską a współczesną demokracją przedstawicielską w Polsce.

12. Tabela: osiągnięcie i dziedzina

Dopasuj: tragedia i komedia; filozofia; kolumny doryckie i jońskie; zgromadzenie obywateli — do dziedzin: teatr, myśl filozoficzna, architektura, życie polityczne.

1. Rzym na mapie Morza Śródziemnego

Rzym leży na Półwyspie Apenińskim. Wyjaśnij, dlaczego opanowanie wybrzeży Morza Śródziemnego ułatwiało Rzymianom komunikację i kontrolę między odległymi prowincjami.

2. Ułóż ustroje chronologicznie

Ułóż w prawidłowej kolejności główne etapy ustrojowe starożytnego Rzymu: cesarstwo, republika, monarchia.

3. Instytucje republiki

Dopasuj pojęcia: konsulowie, senat, zgromadzenia obywateli — do uproszczonych ról: najwyżsi urzędnicy wybierani na określony czas; wpływowa rada polityczna; udział obywateli w głosowaniach.

4. Społeczeństwo republikańskiego Rzymu

Kim byli patrycjusze i plebejusze w uproszczonym szkolnym opisie społeczeństwa rzymskiego?

5. Analiza źródła dydaktycznego — prawo

Opracowanie własne: „Reguły prawne zostają spisane i publicznie ogłoszone, aby obywatele mogli wiedzieć, jakie zasady mają obowiązywać.” Jaką korzyść społeczną pokazuje ten opis?

6. Skutki rzymskiej ekspansji

Podaj dwa skutki podbojów dla Rzymu: jeden polityczny lub militarny i jeden społeczno-gospodarczy.

7. Od kryzysu republiki do cesarstwa

Wyjaśnij, jaką różnicę należy zapamiętać między Juliuszem Cezarem a Oktawianem Augustem w historii przejścia od republiki do cesarstwa.

8. Infrastruktura imperium

Jak drogi i akwedukty pomagały funkcjonować rzymskiemu państwu i miastom?

9. Dziedzictwo Rzymu

Wymień trzy dziedziny, w których dziedzictwo Rzymu wpłynęło na późniejszą Europę.

10. Chrześcijaństwo w świecie rzymskim

Gdzie narodziło się chrześcijaństwo i dlaczego sieć komunikacyjna Cesarstwa Rzymskiego mogła ułatwiać rozprzestrzenianie nowej religii?

11. Chronologia późnej republiki

Juliusz Cezar został zamordowany w 44 r. p.n.e., a Oktawian otrzymał tytuł Augusta w 27 r. p.n.e. Które wydarzenie było wcześniejsze i o ile lat według prostego odejmowania dat p.n.e.?

12. Porównaj republikę i cesarstwo

Podaj jedną podstawową różnicę ustrojową między republiką rzymską a cesarstwem za Augusta.

1. Jak powstawało państwo pierwszych Piastów?

Wyjaśnij, dlaczego budowa państwa pierwszych Piastów była procesem, a nie pojedynczym wydarzeniem.

2. Chrzest Mieszka I — przyczyny

Podaj dwie polityczne lub społeczne korzyści, jakie mogło przynieść Mieszkowi I przyjęcie chrześcijaństwa w 966 r.

3. Skutki chrystianizacji

Dopasuj skutek chrztu do kategorii: religijny, polityczny lub kulturowy: rozwój organizacji kościelnej; łatwiejsze relacje z chrześcijańskimi władcami; rozwój piśmiennictwa łacińskiego.

4. Zjazd gnieźnieński

Dlaczego zjazd gnieźnieński w 1000 r. był ważny dla państwa Bolesława Chrobrego?

5. Koronacja Bolesława Chrobrego

Co oznacza fakt, że Bolesław Chrobry został w 1025 r. koronowany na króla Polski?

6. Kryzys monarchii w XI wieku

Wyjaśnij, dlaczego po okresie wzrostu państwo Piastów mogło wejść w kryzys w XI w. Podaj co najmniej dwa rodzaje problemów.

7. Kazimierz Odnowiciel — odbudowa

Dlaczego przydomek „Odnowiciel” dobrze opisuje rolę Kazimierza I w dziejach monarchii Piastów?

8. Społeczeństwo pierwszych Piastów

W uproszczonym modelu państwa pierwszych Piastów wyjaśnij role: księcia, drużyny, ludności wiejskiej i duchowieństwa.

9. Zadanie z kontekstem mapowym

Na uproszczonej mapie Europy Środkowej zaznaczono państwo Piastów między Odrą i Wisłą oraz sąsiednie Czechy i ziemie Cesarstwa. Jak mapa pomaga wyjaśnić polityczne znaczenie chrztu Mieszka I?

10. Oś czasu pierwszych Piastów

Ułóż chronologicznie: zjazd gnieźnieński, chrzest Mieszka I, koronacja Bolesława Chrobrego, odbudowa monarchii przez Kazimierza Odnowiciela.

11. Analiza źródła dydaktycznego — gród

Opracowanie własne: „Umocniony ośrodek skupiał ludzi władcy, zapasy i administrację, a w razie zagrożenia dawał ochronę części okolicznej ludności.” Jaką rolę grodów w państwie Piastów można wywnioskować z opisu?

12. Łańcuch przyczyn i skutków

Uzupełnij logiczny łańcuch: konsolidacja władzy Piastów → chrzest i rozwój organizacji kościelnej → wzrost pozycji państwa → ?. Wybierz sensowne rozwinięcie dotyczące czasów Chrobrego.

1. Testament Bolesława Krzywoustego

Wyjaśnij, jaki problem miało rozwiązać podzielenie państwa między synów Bolesława Krzywoustego w 1138 r. i dlaczego rozwiązanie nie zapewniło trwałej jedności.

2. Polska dzielnicowa na mapie

Na uproszczonej mapie widzisz kilka księstw piastowskich zamiast jednego zwartego państwa. Jaką zmianę polityczną pokazuje mapa?

3. Skutki polityczne rozbicia

Podaj dwa polityczne skutki długotrwałego podziału ziem polskich na dzielnice.

4. Czy rozbicie oznaczało zatrzymanie rozwoju?

Uczeń twierdzi: „Skoro państwo było podzielone, w XIII w. nic się gospodarczo nie rozwijało”. Wyjaśnij, dlaczego to zbyt proste.

5. Ruch osadniczy i lokacje

Wyjaśnij, co oznaczało lokowanie miasta lub wsi na określonym prawie i dlaczego mogło sprzyjać rozwojowi gospodarczemu.

6. Dlaczego rosło dążenie do zjednoczenia?

Wskaż dwa czynniki, które mogły sprzyjać idei ponownego zjednoczenia ziem polskich pod jednym władcą.

7. Proces zjednoczenia — nie jedno wydarzenie

Dlaczego odrodzenie Królestwa Polskiego na przełomie XIII i XIV w. lepiej opisywać jako proces niż jedną datę?

8. Władysław Łokietek i koronacja w 1320 r.

Jakie znaczenie symboliczne i polityczne miała koronacja Władysława Łokietka w Krakowie w 1320 r.?

9. Oś czasu rozbicia i zjednoczenia

Ułóż chronologicznie: podział po śmierci Bolesława Krzywoustego, rozwój osadnictwa i lokacji w okresie rozbicia, nasilanie prób zjednoczeniowych, koronacja Władysława Łokietka.

10. Analiza źródła dydaktycznego — lokacja

Opracowanie własne: „Mieszkańcy otrzymują określone zasady handlu, wybierania części władz miejskich i korzystania z placu targowego; w zamian mają ustalone obowiązki wobec właściciela.” Jaką przemianę rozpoznajesz?

11. Porównaj państwo przed rozbiciem i w jego trakcie

Porównaj dwa modele: A — jeden główny ośrodek monarchii; B — kilka księstw piastowskich. Podaj jedną różnicę polityczną i jedną możliwą konsekwencję praktyczną.

12. Łańcuch przyczynowo-skutkowy zjednoczenia

Uzupełnij schemat: długotrwałe rozbicie → rosnąca potrzeba silniejszego centrum → próby łączenia dzielnic → ?. Podaj logiczny skutek na początku XIV w.

1. Kazimierz Wielki — państwo wewnątrz

Podaj trzy przykłady działań Kazimierza Wielkiego, które wzmacniały państwo wewnętrznie.

2. Zmiany granic w XIV wieku

Na uproszczonej mapie porównano ziemie Królestwa Polskiego na początku i pod koniec panowania Kazimierza Wielkiego. Jakiego rodzaju wniosek można wyciągnąć z takiego porównania?

3. Dlaczego Polska i Litwa się zbliżyły?

Wskaż dwa czynniki sprzyjające zawarciu unii polsko-litewskiej pod koniec XIV wieku.

4. Jadwiga, Jagiełło i początek unii

Wyjaśnij związek między układem w Krewie z 1385 r. a wydarzeniami 1386 r.

5. Unia nie oznaczała od razu jednego państwa

Dlaczego stwierdzenie „w 1385 r. Polska i Litwa natychmiast stały się jednym jednolitym państwem” jest błędne?

6. Grunwald 1410 — znaczenie zwycięstwa

Wyjaśnij znaczenie bitwy pod Grunwaldem i jednocześnie wskaż, czego zwycięstwo z 1410 r. nie zakończyło natychmiast.

7. Polska i Zakon — długa chronologia

Ułóż chronologicznie: pokój toruński po wielkiej wojnie, bitwa pod Grunwaldem, wojna trzynastoletnia, drugi pokój toruński.

8. Drugi pokój toruński 1466

Dlaczego drugi pokój toruński jest ważnym punktem w historii relacji Polski z Zakonem Krzyżackim?

9. Rozwój monarchii stanowej

Wyjaśnij, na czym polegało rosnące znaczenie stanów — zwłaszcza szlachty — w późnośredniowiecznej monarchii.

10. Analiza źródła dydaktycznego — przywilej

Opracowanie własne: „Władca zobowiązuje się nie nakładać określonych ciężarów bez zachowania ustalonych zasad, a grupa poddanych otrzymuje potwierdzenie swoich praw.” Co pokazuje taki dokument o relacji monarchy i stanów?

11. Oś czasu XIV i XV wieku

Ułóż chronologicznie: początek panowania Kazimierza Wielkiego, układ w Krewie, koronacja Jagiełły, Grunwald, drugi pokój toruński.

12. Porównaj dwa etapy rozwoju monarchii

Porównaj panowanie Kazimierza Wielkiego i początek epoki jagiellońskiej według dwóch kryteriów: główne wyzwanie polityczne oraz sposób wzmacniania pozycji państwa.