W tym artykule
Notatka z lekcji przyrody wystarczy do nauki bez podręcznika wtedy, gdy podzielisz ją na trzy części: obserwację, wyjaśnienie i pytanie. Obserwacja to to, co faktycznie dało się zauważyć na lekcji. Wyjaśnienie to twoja własna odpowiedź na to, dlaczego tak jest. Pytanie to jedno miejsce, w którym nadal nie jesteś pewien, jak to działa. Po lekcji dopisujesz jeszcze czwarty element: własny przykład z życia, dzięki któremu wracasz do notatki, a nie tylko ją czytasz.
Ten sposób notowania wymaga kilku minut po lekcji, ale potem notatka broni się sama: masz w niej wszystko, czego potrzebujesz przed sprawdzianem.
Dlaczego przepisana tablica nie wystarcza
Przepisywanie tablicy bez komentarza prowadzi do notatki, która po kilku dniach wygląda znajomo, ale nie odpowiada na żadne pytanie. Widzisz na niej listę punktów albo rysunek, ale nie potrafisz wyjaśnić, dlaczego coś się dzieje. To nie znaczy, że przepisywanie jest złe: to dobry sposób utrwalenia tego, co nauczyciel uznał za ważne. Problem pojawia się w chwili, gdy jedyną treścią notatki jest gotowy tekst. Taka notatka jest zależna od podręcznika, a nie od twojego rozumienia tematu.
Trzy części — obserwacja, wyjaśnienie, pytanie — pełnią różne funkcje. Obserwacja bez wyjaśnienia to opis zjawiska. Wyjaśnienie bez pytania zatrzymuje naukę w miejscu, w którym skończyła się lekcja. Pytanie bez obserwacji nie ma się do czego przyczepić. Dopiero razem tworzą zamknięty zestaw, który przed powtórką daje ci konkretne punkty zaczepienia.
Trzy części notatki: obserwacja, wyjaśnienie, pytanie
Podziel kartkę w zeszycie na trzy pola, ale nie rysuj tabelki: wystarczy, że w trakcie lekcji każdy nowy temat zapiszesz pod własnym nagłówkiem i w obrębie tego tematu rozdzielisz zdania na trzy role. Zapis "obserwacja" oznacza to, co zostało pokazane, zmierzone lub pokazane na ilustracji. Zapis "wyjaśnienie" to twoja własna odpowiedź na pytanie "dlaczego tak się dzieje". Zapis "pytanie" to jedno zdanie kończące się znakiem zapytania.
W praktyce najprościej zapisywać to na trzy sposoby wizualnie różne. Obserwację zapisuj hasłowo, w punktach. Wyjaśnienie zapisuj pełnym zdaniem, najlepiej od słów "to dlatego, że" albo "dzieje się tak, ponieważ". Pytanie zapisuj oddzielnie, najlepiej na marginesie albo pod tematem, wyróżnione znakiem zapytania. Dzięki temu po lekcji widzisz, gdzie masz luki bez czytania całości.
Po lekcji, jeszcze tego samego dnia, wróć do notatki na kilka minut i dopisz własny przykład. Nie musi być wymyślny. Wystarczy jedna sytuacja z twojego dnia, w której to samo zjawisko można zaobserwować. Ten krok jest ważny, bo zamienia notatkę z lekcji w notatkę osobistą. Jeśli w trakcie dopisywania przykładu odkryjesz, że nie umiesz go wymyślić, to jest sygnał, że twoje wyjaśnienie jest nadal zbyt ogólne i trzeba je doprecyzować.
Oto propozycja prostego układu, który możesz od razu zastosować w zeszycie.
Temat: [wpisz temat z tablicy]Obserwacja: [2–4 punkty: co było pokazane, zmierzone lub opisane]Wyjaśnienie: [2–3 zdania własnymi słowami, zaczynające się od "to dlatego, że"]Pytanie: [jedno zdanie, na które nie znasz jeszcze odpowiedzi]Przykład: [jedna sytuacja z twojego dnia, wpisana po lekcji]
Zachowanie takiego układu nie wymaga dodatkowych materiałów. Wystarczy zeszyt i kilka minut po lekcji. W kolejnych dniach ten sam układ pozwala szybko porównywać tematy: patrzysz na pytania z poprzednich lekcji i sprawdzasz, które nadal są otwarte.
Przykład notatki z lekcji o pogodzie
Poniższy przykład jest propozycją ucznia, a nie gotowym wzorem do przepisania. Chodzi o pokazanie, jak wyglądają trzy części po jednej lekcji o pogodzie.
Temat: pogoda i jej składniki Obserwacja: na tablicy była tabela z temperaturami z trzech dni; w każdym dniu inna; nauczyciel pokazał też zdjęcie chmur kłębiastych; deszcz pojawił się w dniu, w którym temperatura była najniższa. Wyjaśnienie: to dlatego, że pogoda zmienia się z dnia na dzień i zależy od kilku rzeczy naraz, nie tylko od jednej liczby; sama temperatura nie mówi jeszcze, czy będzie padać. Pytanie: skąd wiadomo wcześniej, że będzie padać, skoro rano nie ma jeszcze chmur? Przykład (dopisany po lekcji): wczoraj rano było chłodno i szaro, a po południu wyszło słońce; temperatura się zmieniła w ciągu jednego dnia.
Zauważ, że w tym przykładzie nie ma żadnej liczby ani daty z podręcznika. Obserwacja opisuje tylko to, co było pokazane na lekcji, a wyjaśnienie jest ostrożne: nie twierdzi, że temperatura wywołuje deszcz, tylko że sama temperatura nie rozstrzyga o opadach. Pytanie zostaje otwarte, dopóki nie pojawi się na nie odpowiedź na kolejnej lekcji lub w rozmowie z nauczycielem.
W ten sam sposób możesz zapisać każdy inny temat: obserwacja opisuje, co dokładnie widziałeś lub usłyszałeś, wyjaśnienie tłumaczy to jednym prostym mechanizmem, pytanie wskazuje jedno miejsce niepewności, a przykład łączy notatkę z twoim dniem.
Jak wrócić do notatki przed sprawdzianem
Przed sprawdzianem przejrzyj notatkę po kolei, ale nie czytaj jej od początku do końca. Zacznij od tego, co zapisałeś jako obserwację. Zakryj wyjaśnienie i spróbuj powiedzieć własnymi słowami, dlaczego tak jest. Potem odsłoń wyjaśnienie i sprawdź, czy twoja wypowiedź mówi to samo. Następnie przejdź do pytania: jeśli nadal nie umiesz na nie odpowiedzieć, zapisz je i zadaj nauczycielowi po następnej lekcji.
Wróć też do własnego przykładu. Spróbuj przypomnieć sobie, dlaczego właśnie ten przykład wybrałeś. Jeśli nie pamiętasz, dlaczego pasuje, to znaczy, że przykład był dopisany mechanicznie i nie pomaga. Wtedy dopisz inny — taki, który naprawdę wiąże się z twoim dniem.
Przy powtórce całego działu wypisz same pytania z kilku lekcji na osobnej kartce. To najszybszy sposób, żeby zobaczyć, które tematy nadal wymagają doprecyzowania. Nie musisz ponownie czytać wszystkich obserwacji i wyjaśnień — wystarczy, że sprawdzisz, na które pytania nadal nie masz odpowiedzi.
Lista kontrolna użyteczności notatki
Przed sprawdzianem przejrzyj notatkę i oceń ją według poniższej listy kontrolnej.
- Czy każdej obserwacji towarzyszy zdanie wyjaśniające, zaczynające się od "to dlatego, że"?
- Czy w notatce jest co najmniej jedno pytanie, na które nie znasz jeszcze odpowiedzi?
- Czy po lekcji dopisałeś własny przykład, a nie tylko przepisałeś to, co było na tablicy?
- Czy przykłady w notatce odnoszą się do twojego dnia, a nie do treści podręcznika?
- Czy potrafisz przeczytać wyjaśnienie na głos własnymi słowami, bez zaglądania do zeszytu?
- Czy pytania otwarte z poprzednich lekcji zostały już rozwiązane albo przygotowane do zadania nauczycielowi?
Jeśli na któreś pytanie odpowiadasz "nie", to miejsce jest twoim następnym krokiem. Nie przepisuj całej notatki od nowa: dopisz brakujące zdanie wyjaśnienia, dopisz nowe pytanie albo dopisz inny przykład.
Praktyczna wskazówka na koniec: trzymaj w zeszycie jedną stronę z pytaniami zbieranymi ze wszystkich lekcji działu. To strona, do której wracasz najczęściej przed sprawdzianem.