Chemia · Klasa 7 · Zagadnienie
Budowa atomu
Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka, która zachowuje jego właściwości chemiczne. Żeby zrozumieć układ okresowy i wiązania, najpierw trzeba poznać jego części.
Zapamiętaj w 30 sekund
Najważniejsze na już
- Atom zbudowany jest z jądra (protony i neutrony) oraz elektronów krążących wokół jądra.
- Proton ma ładunek dodatni (+1), elektron — ujemny (−1), a neutron jest obojętny (0).
- Liczba atomowa (Z) to liczba protonów w jądrze; w obojętnym atomie jest równa liczbie elektronów.
- Liczba masowa (A) to suma protonów i neutronów w jądrze.
- Proton
- Ładunek +1, masa ≈ 1 u; w jądrze atomu.
- Neutron
- Ładunek 0, masa ≈ 1 u; w jądrze atomu.
- Elektron
- Ładunek −1, masa ≈ 1/1836 u; na powłokach.
- Liczba atomowa Z
- Liczba protonów = liczba elektronów w obojętnym atomie.
- Liczba masowa A
- Protony + neutrony (nukleony).
- Powłoki
- K — 2, L — 8, M — 18 elektronów.
Naucz się w 5 minut
Wyjaśnienie krok po kroku
Jądro atomu
Jądro to bardzo mała, ale bardzo ciężka część atomu. Skupia prawie całą masę atomu, choć zajmuje znikomą część jego objętości. Zbudowane jest z protonów i neutronów, wspólnie nazywanych nukleonami. Proton ma ładunek dodatni, neutron nie ma ładunku.
Liczba protonów w jądrze decyduje o tym, jakim pierwiastkiem jest atom. Zmiana liczby protonów zamienia jeden pierwiastek w inny — dlatego liczba atomowa Z jest najważniejszą liczbą w układzie okresowym.
- proton: ładunek +1, masa ≈ 1 u
- neutron: ładunek 0, masa ≈ 1 u
- elektron: ładunek −1, masa ≈ 1/1836 u
Elektrony i powłoki
Elektrony poruszają się w obszarach zwanych powłokami elektronowymi. Na pierwszej powłoce (K) mieszczą się maksymalnie 2 elektrony, na drugiej (L) — 8, na trzeciej (M) — 18. O liczbie elektronów na ostatniej powłoce, zwanej walencyjną, decydują właściwości chemiczne pierwiastka.
Elektrony walencyjne odpowiadają za tworzenie wiązań chemicznych. Pierwiastki z tej samej grupy układu okresowego mają tyle samo elektronów walencyjnych, dlatego reagują podobnie.
Izotopy
Izotopy to atomy tego samego pierwiastka, które mają taką samą liczbę protonów, ale różną liczbę neutronów. Mają więc ten sam Z, ale inną liczbę masową A. Węgiel ma izotopy ¹²C, ¹³C i ¹⁴C — wszystkie to węgiel, ale różnią się masą i trwałością jądra.
Przykład: Odczyt zapisu ²³Na
Atom sodu zapisano jako ²³₁₁Na. Ile ma protonów, neutronów i elektronów?
- Dolna liczba (11) to liczba atomowa Z, czyli liczba protonów.
- W obojętnym atomie liczba elektronów równa się liczbie protonów: 11 elektronów.
- Górna liczba (23) to liczba masowa A: protony + neutrony.
- Neutrony = A − Z = 23 − 11 = 12.
Odpowiedź: Atom sodu ma 11 protonów, 12 neutronów i 11 elektronów.
Przykład: Elektrony walencyjne
Ile elektronów walencyjnych ma atom chloru (Z = 17)?
- Rozłóż elektrony na powłoki: K — 2, L — 8, reszta na M.
- 17 − 2 − 8 = 7 elektronów na powłoce M.
- Ostatnia powłoka to powłoka walencyjna.
Odpowiedź: Atom chloru ma 7 elektronów walencyjnych.
Musisz wiedzieć na sprawdzian
Typowe błędy i pułapki
Błąd: Mylenie liczby atomowej z liczbą masową.
Jak zrobić to dobrze: Z (liczba atomowa) to liczba protonów. A (liczba masowa) to protony + neutrony. Liczba neutronów to A − Z.
Błąd: Uznanie, że izotopy to różne pierwiastki.
Jak zrobić to dobrze: Izotopy to ten sam pierwiastek — mają tyle samo protonów. Różnią się tylko liczbą neutronów.
Błąd: Umieszczanie neutronów poza jądrem.
Jak zrobić to dobrze: Neutrony zawsze znajdują się w jądrze. Poza jądrem poruszają się wyłącznie elektrony.
Podsumowanie
- Atom = jądro (protony + neutrony) + elektrony.
- Proton +1, elektron −1, neutron 0.
- Liczba atomowa Z = liczba protonów = liczba elektronów w obojętnym atomie.
- Liczba masowa A = protony + neutrony.
- Izotopy: ten sam pierwiastek, różna liczba neutronów.
- O właściwościach chemicznych decydują elektrony walencyjne.
Sprawdź się
Quiz diagnostyczny
8 pytań z natychmiastowymi wyjaśnieniami. Quiz działa bez konta; po zalogowaniu wynik zapisuje się w Mojej nauce.
Pytanie 1 z 8
Proton ma ładunek:
Przećwicz
Zadania i karty pracy
Przygotuj się do sprawdzianu
Gotowy materiał i generator
Podnieś limit odblokowań
Płatny dostęp usuwa miesięczny limit rozwiązań i kart pracy dla całej nauki.
Podnieś limit odblokowań- Gotowe materiały: Chemia — Sprawdziany, kartkówki i testy do tematu „Budowa atomu" oraz całego działu.
- Wygeneruj własny zestaw — Dobierz liczbę zadań i poziom trudności pod ten temat i klasę.
- Testy diagnozujące z odpowiedziami — Sprawdź poziom przed sprawdzianem i wróć do luk w rozumieniu tematu.
Darmowe konto daje 5 odblokowań miesięcznie. Płatny dostęp podnosi limit.
Załóż darmowe kontoCo dalej