Перейти к содержанию

Nauka · Chemia · Klasa 7

Reakcje chemiczne — substraty, produkty i bilansowanie równań

W reakcji chemicznej z jednych substancji powstają inne substancje. Równanie reakcji zapisuje substraty po lewej stronie i produkty po prawej, a liczba atomów każdego pierwiastka musi być taka sama po obu stronach.

Czego się nauczysz

  • ✓rozpoznaję substraty i produkty reakcji
  • ✓odróżniam prostą przemianę fizyczną od reakcji chemicznej
  • ✓liczę atomy po obu stronach równania
  • ✓wyjaśniam zasadę zachowania liczby atomów w równaniu
  • ✓dobieram współczynniki w prostych równaniach reakcji
  • ✓nie zmieniam indeksów we wzorach podczas bilansowania
  • ✓odczytuję proste proporcje wynikające ze współczynników równania

Warto najpierw znać

  • Pierwiastki, cząsteczki i związki chemiczne

Substraty i produkty

Substraty to substancje obecne przed reakcją chemiczną i zapisujemy je po lewej stronie strzałki. Produkty to substancje powstające w reakcji i zapisujemy je po prawej stronie.

Znak + pomiędzy wzorami oznacza, że w zapisie występuje więcej niż jeden substrat albo produkt. Strzałka pokazuje kierunek zapisu przemiany od substratów do produktów.

Zasady

  • →substraty → produkty
  • →lewa strona równania: substraty
  • →prawa strona równania: produkty
  • →C + O₂ → CO₂: C i O₂ są substratami, CO₂ jest produktem

Przykład

Żelazo i siarka

Polecenie: W zapisie Fe + S → FeS wskaż substraty i produkt.

Przemiana fizyczna a reakcja chemiczna

W przemianie fizycznej nie powstaje nowa substancja o innym składzie chemicznym. Przykładem jest topnienie lodu: H₂O pozostaje H₂O, zmienia się tylko stan skupienia.

W reakcji chemicznej powstają nowe substancje. Przykładem jest tworzenie tlenku magnezu z magnezu i tlenu. Obserwacje takie jak zmiana barwy, wydzielanie gazu lub zmiana temperatury mogą towarzyszyć reakcji, ale interpretujemy je razem z kontekstem doświadczenia.

Zasady

  • →topnienie lodu — przemiana fizyczna
  • →parowanie wody — przemiana fizyczna
  • →spalanie substancji — reakcja chemiczna
  • →powstawanie nowych substancji jest cechą reakcji chemicznej

Dlaczego równanie musi być zbilansowane?

W zwykłej reakcji chemicznej atomy nie znikają i nie pojawiają się z niczego. Zmienia się sposób ich połączenia. Dlatego w poprawnie zbilansowanym równaniu liczba atomów każdego pierwiastka jest taka sama po lewej i prawej stronie.

Najpierw liczymy atomy każdego pierwiastka po obu stronach. Jeśli liczby są różne, dobieramy współczynniki przed całymi wzorami.

Zasady

  • →liczba atomów każdego pierwiastka: lewa strona = prawa strona
  • →współczynnik przed wzorem mnoży cały wzór
  • →współczynniki są liczbami bez jednostek

Przykład

2 H₂ + O₂ → 2 H₂O

Polecenie: Sprawdź liczbę atomów H i O po obu stronach.

Bilansowanie: zmieniamy współczynniki, nie indeksy

Indeks dolny jest częścią wzoru substancji. Jego zmiana oznaczałaby zapis innej substancji. Dlatego podczas bilansowania nie wolno poprawiać liczby atomów przez zmianę H₂O na H₂O₂ albo MgO na MgO₂.

Dobieramy wyłącznie liczby stojące przed całymi wzorami. Zwykle zaczynamy od pierwiastka, którego liczba atomów po obu stronach różni się najbardziej, a na końcu ponownie liczymy wszystkie atomy.

Zasady

  • →H₂ + O₂ → H₂O nie jest zbilansowane
  • →2 H₂ + O₂ → 2 H₂O jest zbilansowane
  • →nie wolno bilansować przez zmianę H₂O na H₂O₂
  • →2 Mg + O₂ → 2 MgO jest zbilansowane

Przykład

Magnez i tlen

Polecenie: Zbilansuj Mg + O₂ → MgO.

Przykład

Azot i wodór

Polecenie: Zbilansuj N₂ + H₂ → NH₃.

Co mówią współczynniki?

Współczynniki pokazują proporcję liczby zapisanych cząsteczek lub jednostek składu w równaniu na poziomie modelu cząsteczkowego. W równaniu 2 H₂ + O₂ → 2 H₂O proporcja H₂:O₂:H₂O wynosi 2:1:2.

Jeżeli wszystkie liczby w prostym zadaniu skalujemy tym samym mnożnikiem, proporcja się nie zmienia. Na przykład 4 cząsteczki H₂ odpowiadają w tym modelu 2 cząsteczkom O₂ i 4 cząsteczkom H₂O.

Zasady

  • →2 H₂ + O₂ → 2 H₂O daje proporcję 2:1:2
  • →N₂ + 3 H₂ → 2 NH₃ daje proporcję 1:3:2
  • →współczynnik 1 zwykle pomijamy w zapisie

Najczęstsze błędy

Po dobraniu współczynników zawsze wykonaj końcową kontrolę atom po atomie. Jedno poprawne dopasowanie pierwiastka nie wystarcza, jeśli drugi nadal się nie zgadza.

Zasady

  • →Nie zmieniaj indeksów dolnych we wzorach substancji.
  • →Nie zapominaj, że współczynnik mnoży wszystkie atomy we wzorze.
  • →Nie bilansuj tylko jednego pierwiastka bez ponownego sprawdzenia pozostałych.
  • →Nie myl substratów z produktami: substraty są po lewej stronie strzałki.
  • →Nie traktuj współczynników jako jednostek fizycznych — są liczbami.
  • →Nie uznawaj każdej zmiany stanu skupienia za reakcję chemiczną.

Ćwiczenia

Ćwicz ten temat

Rozwiąż zadania z rozwiązaniami, sprawdź odpowiedzi i przećwicz materiał.

Przejdź do zadań →

Следующий шаг

Отработайте тему «Reakcje chemiczne i równania»

Если готовитесь к контрольной, выберите материал, подобранный под эту тему и класс, или сгенерируйте свой набор.

Autorski materiał SzkolaNa6. Równania i bilanse atomów zostały sprawdzone ręcznie. Materiał nie deklaruje zgodności z konkretną wersją podstawy programowej do czasu osobnego evidence review.