Nauka · Chemia · Klasa 8
Sole — wzory, nazwy, jony i bilans ładunku
W typowym szkolnym ujęciu sól jest związkiem jonowym zbudowanym z kationów i anionów reszty kwasowej. Wzór soli musi być elektrycznie obojętny, dlatego liczby jonów dobieramy tak, aby suma ładunków dodatnich i ujemnych wynosiła zero.
Czego się nauczysz
- ✓rozpoznaję wzory typowych soli
- ✓nazywam sole na podstawie kationu i reszty kwasowej
- ✓dobieram indeksy na podstawie ładunków jonów
- ✓stosuję nawiasy przy wieloatomowych resztach kwasowych
- ✓kontroluję sumę ładunków we wzorze soli
- ✓zapisuję uproszczoną dysocjację wybranych soli rozpuszczalnych
- ✓bilansuję proste równania zobojętniania prowadzące do soli
- ✓nie zakładam automatycznie, że każda sól jest dobrze rozpuszczalna w wodzie
Warto najpierw znać
- Kwasy
- Zasady i wodorotlenki
Z czego zbudowana jest sól?
W szkolnych przykładach sól zapisujemy jako połączenie kationu metalu i anionu reszty kwasowej. Przykładowo NaCl zawiera Na⁺ i Cl⁻, a K₂SO₄ zawiera K⁺ i SO₄²⁻.
Całkowity ładunek jednostki wzoru soli musi wynosić zero. Dlatego dla Ca²⁺ i Cl⁻ potrzebujemy dwóch anionów chlorkowych: CaCl₂.
Zasady
- →Na⁺ + Cl⁻ → NaCl
- →Ca²⁺ + 2 Cl⁻ → CaCl₂
- →2 K⁺ + SO₄²⁻ → K₂SO₄
- →2 Al³⁺ + 3 SO₄²⁻ → Al₂(SO₄)₃
Przykład
Wzór z Ca²⁺ i Cl⁻
Polecenie: Zapisz wzór soli z jonów Ca²⁺ i Cl⁻.
Nazwy typowych soli
Nazwę soli tworzymy od nazwy anionu reszty kwasowej i nazwy metalu. Dla reszt kwasowych pochodzących od kwasów tlenowych w szkolnej nomenklaturze często zachowujemy liczbę rzymską centralnego pierwiastka, np. siarczan(VI) czy azotan(V).
Jeżeli metal może mieć różne stopnie utlenienia, również jego stopień może pojawić się w nazwie, np. chlorek żelaza(III) FeCl₃.
Zasady
- →NaCl — chlorek sodu.
- →CaCl₂ — chlorek wapnia.
- →K₂SO₄ — siarczan(VI) potasu.
- →Na₂CO₃ — węglan sodu.
- →Mg(NO₃)₂ — azotan(V) magnezu.
- →Ca₃(PO₄)₂ — fosforan(V) wapnia.
- →FeCl₃ — chlorek żelaza(III).
Jak ułożyć wzór z ładunków jonów?
Najpierw zapisujemy kation i anion wraz z ładunkami. Następnie dobieramy najmniejsze całkowite liczby jonów, dla których suma ładunków wynosi zero.
Dla Mg²⁺ i NO₃⁻ potrzebujemy dwóch anionów azotanowych(V): Mg(NO₃)₂. Ponieważ reszta NO₃ występuje dwa razy, obejmujemy ją nawiasem.
Zasady
- →Mg²⁺ + 2 NO₃⁻ → Mg(NO₃)₂.
- →2 Al³⁺ + 3 SO₄²⁻ → Al₂(SO₄)₃.
- →3 Ca²⁺ + 2 PO₄³⁻ → Ca₃(PO₄)₂.
- →Używamy najmniejszego całkowitego stosunku jonów.
Przykład
Al³⁺ i SO₄²⁻
Polecenie: Zapisz wzór soli z Al³⁺ i SO₄²⁻.
Nawiasy przy resztach wieloatomowych
Jeżeli wieloatomowa reszta kwasowa występuje więcej niż raz, zapisujemy ją w nawiasie i dopiero za nawiasem podajemy indeks. Dlatego poprawny zapis to Mg(NO₃)₂, a nie MgNO₃₂.
Nawias nie jest potrzebny, gdy dana reszta występuje tylko raz, np. NaNO₃.
Zasady
- →Mg(NO₃)₂ — dwie reszty NO₃.
- →Al₂(SO₄)₃ — trzy reszty SO₄.
- →NaNO₃ — jedna reszta NO₃, bez nawiasu.
Uproszczona dysocjacja soli rozpuszczalnych
Dla soli rozpuszczalnej w wodzie możemy w szkolnym zapisie przedstawić rozdzielenie na jony. NaCl zapisujemy jako NaCl → Na⁺ + Cl⁻, a K₂SO₄ jako K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻.
Nie każda sól jest dobrze rozpuszczalna, dlatego takiego zapisu nie należy automatycznie stosować do dowolnej soli bez informacji o rozpuszczalności.
Zasady
- →NaCl → Na⁺ + Cl⁻
- →K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻
- →Kontroluj atomy i sumę ładunków.
Przykład
Bilans ładunku K₂SO₄
Polecenie: Sprawdź ładunek po prawej stronie K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻.
Sól w reakcji zobojętniania
W prostych szkolnych równaniach kwas i zasada mogą reagować, tworząc sól i wodę. Przykład: HCl + NaOH → NaCl + H₂O.
Dla kwasu siarkowego(VI) i KOH równanie po zbilansowaniu ma postać H₂SO₄ + 2 KOH → K₂SO₄ + 2 H₂O. Zmieniamy współczynniki przed wzorami, nie indeksy we wzorach substancji.
Zasady
- →HCl + NaOH → NaCl + H₂O
- →H₂SO₄ + 2 KOH → K₂SO₄ + 2 H₂O
- →Bilansujemy współczynnikami, nie zmianą indeksów.
Rozpuszczalność — ważne ograniczenie
Sole różnią się rozpuszczalnością w wodzie. Sam fakt, że związek jest solą, nie oznacza automatycznie dobrej rozpuszczalności.
W tym topicu nie uczymy pełnej tabeli rozpuszczalności. Jeżeli zadanie wymaga decyzji o rozpuszczalności lub osadzie, musi dostarczyć odpowiednią informację albo odwołać się do osobnego materiału z regułami rozpuszczalności.
Najczęstsze błędy
Najwięcej błędów wynika z nieuwzględnienia ładunków albo z błędnego użycia nawiasu. Po zapisaniu wzoru zawsze sprawdź bilans ładunku.
Zasady
- →Nie zapisuj CaCl zamiast CaCl₂.
- →Nie zapisuj MgNO₃₂ zamiast Mg(NO₃)₂.
- →Nie zapisuj AlSO₄, gdy jony mają ładunki Al³⁺ i SO₄²⁻; poprawny stosunek to Al₂(SO₄)₃.
- →Nie zmieniaj indeksów we wzorach podczas bilansowania reakcji.
- →Nie zakładaj, że każda sól jest dobrze rozpuszczalna w wodzie.
Ćwiczenia
Ćwicz ten temat
Rozwiąż zadania z rozwiązaniami, sprawdź odpowiedzi i przećwicz materiał.
Przejdź do zadań →Następny krok
Przećwicz temat „Sole”
Jeżeli przygotowujesz się do sprawdzianu, wybierz dopasowany materiał dla tego tematu i klasy albo wygeneruj własny zestaw.