Przejdź do treści

Nauka · Chemia · Klasa 8

Sole — wzory, nazwy, jony i bilans ładunku

W typowym szkolnym ujęciu sól jest związkiem jonowym zbudowanym z kationów i anionów reszty kwasowej. Wzór soli musi być elektrycznie obojętny, dlatego liczby jonów dobieramy tak, aby suma ładunków dodatnich i ujemnych wynosiła zero.

Czego się nauczysz

  • ✓rozpoznaję wzory typowych soli
  • ✓nazywam sole na podstawie kationu i reszty kwasowej
  • ✓dobieram indeksy na podstawie ładunków jonów
  • ✓stosuję nawiasy przy wieloatomowych resztach kwasowych
  • ✓kontroluję sumę ładunków we wzorze soli
  • ✓zapisuję uproszczoną dysocjację wybranych soli rozpuszczalnych
  • ✓bilansuję proste równania zobojętniania prowadzące do soli
  • ✓nie zakładam automatycznie, że każda sól jest dobrze rozpuszczalna w wodzie

Warto najpierw znać

  • Kwasy
  • Zasady i wodorotlenki

Z czego zbudowana jest sól?

W szkolnych przykładach sól zapisujemy jako połączenie kationu metalu i anionu reszty kwasowej. Przykładowo NaCl zawiera Na⁺ i Cl⁻, a K₂SO₄ zawiera K⁺ i SO₄²⁻.

Całkowity ładunek jednostki wzoru soli musi wynosić zero. Dlatego dla Ca²⁺ i Cl⁻ potrzebujemy dwóch anionów chlorkowych: CaCl₂.

Zasady

  • →Na⁺ + Cl⁻ → NaCl
  • →Ca²⁺ + 2 Cl⁻ → CaCl₂
  • →2 K⁺ + SO₄²⁻ → K₂SO₄
  • →2 Al³⁺ + 3 SO₄²⁻ → Al₂(SO₄)₃

Przykład

Wzór z Ca²⁺ i Cl⁻

Polecenie: Zapisz wzór soli z jonów Ca²⁺ i Cl⁻.

Nazwy typowych soli

Nazwę soli tworzymy od nazwy anionu reszty kwasowej i nazwy metalu. Dla reszt kwasowych pochodzących od kwasów tlenowych w szkolnej nomenklaturze często zachowujemy liczbę rzymską centralnego pierwiastka, np. siarczan(VI) czy azotan(V).

Jeżeli metal może mieć różne stopnie utlenienia, również jego stopień może pojawić się w nazwie, np. chlorek żelaza(III) FeCl₃.

Zasady

  • →NaCl — chlorek sodu.
  • →CaCl₂ — chlorek wapnia.
  • →K₂SO₄ — siarczan(VI) potasu.
  • →Na₂CO₃ — węglan sodu.
  • →Mg(NO₃)₂ — azotan(V) magnezu.
  • →Ca₃(PO₄)₂ — fosforan(V) wapnia.
  • →FeCl₃ — chlorek żelaza(III).

Jak ułożyć wzór z ładunków jonów?

Najpierw zapisujemy kation i anion wraz z ładunkami. Następnie dobieramy najmniejsze całkowite liczby jonów, dla których suma ładunków wynosi zero.

Dla Mg²⁺ i NO₃⁻ potrzebujemy dwóch anionów azotanowych(V): Mg(NO₃)₂. Ponieważ reszta NO₃ występuje dwa razy, obejmujemy ją nawiasem.

Zasady

  • →Mg²⁺ + 2 NO₃⁻ → Mg(NO₃)₂.
  • →2 Al³⁺ + 3 SO₄²⁻ → Al₂(SO₄)₃.
  • →3 Ca²⁺ + 2 PO₄³⁻ → Ca₃(PO₄)₂.
  • →Używamy najmniejszego całkowitego stosunku jonów.

Przykład

Al³⁺ i SO₄²⁻

Polecenie: Zapisz wzór soli z Al³⁺ i SO₄²⁻.

Nawiasy przy resztach wieloatomowych

Jeżeli wieloatomowa reszta kwasowa występuje więcej niż raz, zapisujemy ją w nawiasie i dopiero za nawiasem podajemy indeks. Dlatego poprawny zapis to Mg(NO₃)₂, a nie MgNO₃₂.

Nawias nie jest potrzebny, gdy dana reszta występuje tylko raz, np. NaNO₃.

Zasady

  • →Mg(NO₃)₂ — dwie reszty NO₃.
  • →Al₂(SO₄)₃ — trzy reszty SO₄.
  • →NaNO₃ — jedna reszta NO₃, bez nawiasu.

Uproszczona dysocjacja soli rozpuszczalnych

Dla soli rozpuszczalnej w wodzie możemy w szkolnym zapisie przedstawić rozdzielenie na jony. NaCl zapisujemy jako NaCl → Na⁺ + Cl⁻, a K₂SO₄ jako K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻.

Nie każda sól jest dobrze rozpuszczalna, dlatego takiego zapisu nie należy automatycznie stosować do dowolnej soli bez informacji o rozpuszczalności.

Zasady

  • →NaCl → Na⁺ + Cl⁻
  • →K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻
  • →Kontroluj atomy i sumę ładunków.

Przykład

Bilans ładunku K₂SO₄

Polecenie: Sprawdź ładunek po prawej stronie K₂SO₄ → 2 K⁺ + SO₄²⁻.

Sól w reakcji zobojętniania

W prostych szkolnych równaniach kwas i zasada mogą reagować, tworząc sól i wodę. Przykład: HCl + NaOH → NaCl + H₂O.

Dla kwasu siarkowego(VI) i KOH równanie po zbilansowaniu ma postać H₂SO₄ + 2 KOH → K₂SO₄ + 2 H₂O. Zmieniamy współczynniki przed wzorami, nie indeksy we wzorach substancji.

Zasady

  • →HCl + NaOH → NaCl + H₂O
  • →H₂SO₄ + 2 KOH → K₂SO₄ + 2 H₂O
  • →Bilansujemy współczynnikami, nie zmianą indeksów.

Rozpuszczalność — ważne ograniczenie

Sole różnią się rozpuszczalnością w wodzie. Sam fakt, że związek jest solą, nie oznacza automatycznie dobrej rozpuszczalności.

W tym topicu nie uczymy pełnej tabeli rozpuszczalności. Jeżeli zadanie wymaga decyzji o rozpuszczalności lub osadzie, musi dostarczyć odpowiednią informację albo odwołać się do osobnego materiału z regułami rozpuszczalności.

Najczęstsze błędy

Najwięcej błędów wynika z nieuwzględnienia ładunków albo z błędnego użycia nawiasu. Po zapisaniu wzoru zawsze sprawdź bilans ładunku.

Zasady

  • →Nie zapisuj CaCl zamiast CaCl₂.
  • →Nie zapisuj MgNO₃₂ zamiast Mg(NO₃)₂.
  • →Nie zapisuj AlSO₄, gdy jony mają ładunki Al³⁺ i SO₄²⁻; poprawny stosunek to Al₂(SO₄)₃.
  • →Nie zmieniaj indeksów we wzorach podczas bilansowania reakcji.
  • →Nie zakładaj, że każda sól jest dobrze rozpuszczalna w wodzie.

Ćwiczenia

Ćwicz ten temat

Rozwiąż zadania z rozwiązaniami, sprawdź odpowiedzi i przećwicz materiał.

Przejdź do zadań →

Następny krok

Przećwicz temat „Sole”

Jeżeli przygotowujesz się do sprawdzianu, wybierz dopasowany materiał dla tego tematu i klasy albo wygeneruj własny zestaw.

Autorski materiał SzkolaNa6. Wzory i nazwy są ograniczone do typowych szkolnych przykładów, a zapis dysocjacji jest stosowany tylko tam, gdzie jawnie przyjmujemy sól rozpuszczalną. Topic nie zawiera procedur laboratoryjnych ani pełnej tabeli rozpuszczalności. Zgodność z konkretną wersją podstawy programowej pozostaje niezweryfikowana do osobnego evidence review.