Nauka od podstaw · Biologia · Klasa 5
Organizm nie jest żywy dlatego, że wykonuje jedną charakterystyczną czynność. Życie rozpoznajemy przez zespół powiązanych procesów zachodzących w komórkach i całym organizmie. W tej lekcji nauczysz się nazywać te procesy i wskazywać dowody w obserwacjach.
Organizmy mają budowę komórkową i wykonują czynności życiowe. Nie należy jednak rozpoznawać życia na podstawie jednej cechy wyrwanej z kontekstu. Na przykład kryształ może zwiększać rozmiary, ale nie oznacza to, że rośnie biologicznie tak jak organizm.
W szkolnym ujęciu podstawowe czynności życiowe to odżywianie się, oddychanie, wydalanie, ruch, wzrost i rozwój, rozmnażanie oraz reagowanie na bodźce. Procesy te są ze sobą powiązane.
Odżywianie dostarcza organizmowi materii potrzebnej do budowy i funkcjonowania. Organizmy samożywne wytwarzają związki organiczne z prostszych substancji, natomiast cudzożywne pobierają gotowe związki organiczne.
Oddychanie komórkowe służy uwalnianiu energii potrzebnej do życia. Wydalanie usuwa zbędne lub szkodliwe produkty przemian zachodzących w organizmie. Te trzy procesy tworzą ważną część wymiany materii i energii.
Zwierzę zjada pokarm, jego komórki uwalniają energię, a organizm usuwa zbędne produkty przemian.
Odpowiedź: To trzy różne, choć powiązane czynności życiowe.
Ruch może oznaczać zmianę położenia całego organizmu albo jego części. Zwierzę może uciekać, a część rośliny może zmieniać położenie w związku z warunkami środowiska.
Bodziec to zmiana działająca na organizm, np. światło, dotyk lub dźwięk. Reakcja jest odpowiedzią organizmu na ten bodziec. Dzięki reakcjom organizm może dostosowywać zachowanie lub funkcjonowanie do warunków.
Nagły dźwięk powoduje, że zwierzę ucieka.
Odpowiedź: Obserwujemy reakcję na bodziec oraz ruch.
Wzrost polega przede wszystkim na zwiększaniu rozmiarów i masy organizmu. Rozwój obejmuje zmiany jakościowe w budowie i funkcjonowaniu zachodzące w kolejnych etapach życia.
Rozmnażanie prowadzi do powstawania potomstwa. Pojedynczy osobnik może żyć bez rozmnażania, ale bez powstawania nowych osobników nie byłoby ciągłości kolejnych pokoleń.
Jedna obserwacja może dostarczać dowodów na kilka czynności życiowych. Ważne jest, aby nie dopisywać procesu, którego nie da się uzasadnić tym, co faktycznie zaobserwowano.
Przykład: jeśli siewka zwiększyła wysokość i skierowała się ku światłu, można wnioskować o wzroście oraz reakcji na bodziec połączonej z ruchem. Z samego opisu nie można natomiast stwierdzić szczegółów jej rozmnażania.
Ryba podpływa do pokarmu i go zjada.
Odpowiedź: Obserwacja wspiera wnioski o ruchu, reakcji na bodźce i odżywianiu.
Linki są dobierane z opublikowanych materiałów na podstawie relacji tematu, a nie podobieństwa słów w tytule.
Inne formy pracy nad dokładnie tym samym zagadnieniem.
Quiz diagnostyczny
Działa bez konta. Po odpowiedzi od razu zobaczysz jednoznaczny wynik i wyjaśnienie.
1. Która czynność dostarcza organizmowi materii potrzebnej do budowy?
2. Najtrafniej ujęte oddychanie komórkowe to:
3. Który przykład najlepiej opisuje wydalanie?
4. Roślina kieruje pęd ku światłu. To przykład:
5. Które zdanie poprawnie odróżnia wzrost od rozwoju?
6. Dlaczego rozmnażanie jest ważne dla gatunku?
7. W przykładzie „ślimak chowa czułki po dotknięciu” bodźcem jest:
8. Organizm samożywny:
9. Dlaczego nie wystarczy jednej podobnej cechy, aby uznać coś za organizm?
10. Najlepsza metoda rozpoznania czynności życiowej z opisu to:
Następny krok
Jeżeli przygotowujesz się do sprawdzianu, wybierz dopasowany materiał dla tego tematu i klasy albo wygeneruj własny zestaw.