Lektura szkolna
Maria Strzelecka
„Simona” Marii Strzeleckiej to reporterska relacja z życia Simony Kossak, polskiej alpinistki, która w 1983 roku jako pierwsza kobieta na świecie samotnie zdobyła ośmiotysięcznik. Książka łączy kronikę trudnej wyprawy z refleksją nad ludzką odpornością, relacjami w ekstremalnych warunkach oraz ceną, jaką trzeba zapłacić za realizację marzeń. To opowieść o determinacji, ale i o granicach wytrzymałości ciała oraz psychiki w konfrontacji z himalajską rzeczywistością.
Nowa podstawa 2026 · IV–VIII · tekst przykładowy
Zakres: całość lub wybór wg realizacji
Nowa podstawa programowa 2026. Zakres: całość lub wybór wg realizacji.
Utwór należy do literatury faktu, a konkretnie do reportażu biograficznego. Autorka, Maria Strzelecka, opiera się na faktach, relacjach świadków oraz własnych obserwacjach, tworząc spójną narrację o życiu Simony Kossak.
Książka powstała w okresie, gdy himalaizm kobiecy przeżywał swój rozkwit. Była to epoka, w której kobiety coraz śmielej wkraczały na szczyty dotąd zarezerwowane dla mężczyzn, co nadawało opowieści dodatkowego wymiaru społecznego i kulturowego.
Gatunek reportażu wymaga od autora rzetelności, ale także umiejętności budowania napięcia i angażowania czytelnika. Strzelecka łączy suche fakty z emocjonalnym ładunkiem, co czyni tekst przystępnym dla szerokiego grona odbiorców.
Narracja w „Simonie” ma charakter chronologiczny, ale z częstymi retrospekcjami. Autorka prowadzi czytelnika od początków pasji alpinistycznej bohaterki, przez przygotowania do wyprawy, aż po sam szczyt i powrót.
Tekst jest podzielony na rozdziały, które często odpowiadają poszczególnym etapom wyprawy lub kluczowym momentom w życiu Simony. Taka struktura pozwala na wyraźne zaznaczenie progresji trudności i zmian w stanie psychicznym bohaterki.
Warto zwrócić uwagę na zmianę perspektywy: od szerszego planu społecznego i historycznego, przez szczegółowe opisy techniczne wspinaczki, po intymne, niemal psychologiczne studium postaci.
Simona Kossak jest przedstawiona jako kobieta o żelaznej woli, ale i wrażliwa na emocjonalne relacje. Jej postać nie jest idealizowana; autorka pokazuje również lęki, wątpliwości i momenty słabości.
Kossak łączy w sobie cechy profesjonalistki – dyscypliny, wiedzy technicznej – z cechami artystki, co widać w jej sposobie postrzegania gór i natury. Dla niej wspinaczka to nie tylko sport, ale forma medytacji i poznawania siebie.
W relacjach z innymi członkami wyprawy Simona bywa zarówno liderką, jak i osobą zależną od zespołu. Autorka podkreśla, że nawet w samotności na szczycie, kobieta pozostaje częścią większej całości – rodziny, drużyny, społeczeństwa.
Jednym z kluczowych motywów jest samotność. Simona wchodzi na szczyt jako pierwsza kobieta, co symbolizuje nie tylko fizyczną izolację, ale i psychiczną odpowiedzialność za własne decyzje.
Motyw granicy – zarówno geograficznej (szczyt), jak i psychologicznej (limit wytrzymałości) – jest centralny dla utworu. Autorka pyta, gdzie kończy się człowiek, a zaczyna natura, i jak daleko można się posunąć w dążeniu do celu.
Ważnym wątkiem jest relacja między marzeniem a rzeczywistością. Książka pokazuje, że realizacja wielkiego celu wymaga nie tylko talentu, ale i akceptacji porażek, kompromisów oraz cierpienia.
Język reportażu Strzeleckiej jest precyzyjny, ale pozbawiony nadmiernego patosu. Autorka unika typowych klisz sportowych, starając się oddać autentyczność przeżyć bohaterki.
Częste są opisy sensoryczne – zimno, wiatr, cisza, ból – które pozwalają czytelnikowi „poczuć” warunki panujące w górach. To buduje immersję i podkreśla skalę wyzwania.
Dialogi są krótkie, rzeczowe, często obarczone napięciem. W ten sposób autorka oddaje specyfikę komunikacji w ekstremalnych warunkach, gdzie liczy się każda sekunda i słowo.
„Simona” to nie tylko historia sukcesu, ale i ostrzeżenie przed mitologizacją bohaterstwa. Autorka pokazuje, że za wielkim osiągnięciem stoją lata pracy, ryzyko i ogromna cena osobista.
Utwór można odczytać jako manifest kobiecej siły, ale i jako refleksję nad samotnością w świecie, który wciąż ocenia kobiety przez pryzmat ich relacji z mężczyznami.
Przesłanie książki jest uniwersalne: każdy człowiek stawia czoła swoim „szczytom”, a droga do nich wymaga odwagi, pokory i akceptacji własnych ograniczeń.
Główna bohaterka, alpinistka
Centralna postać, przez którą autorka prowadzi narrację i eksploruje tematykę granic ludzkich możliwości.
Partner życiowy i wspierający
Jego obecność podkreśla wymiar osobisty sukcesu Simony i pokazuje, że za każdym bohaterem stoi ktoś, kto wspiera.
Współtowarzysze wyprawy
Służą do pokazania dynamiki zespołowej i kontrastu między indywidualnym celem a pracą zespołową.
Narrator i świadek
Jako autorka filtruje rzeczywistość, nadając jej sens i strukturę. Jej perspektywa jest kluczowa dla odbioru tekstu.
Symbolizuje nie tylko fizyczną izolację na szczycie, ale i psychiczną odpowiedzialność za własne wybory oraz odcięcie od wsparcia bliskich.
Na sprawdzianie i egzaminie: Analiza motywów w reportażu; porównanie z innymi utworami o samotności.
Motyw fizyczny i psychiczny, pokazujący, jak daleko można się posunąć w dążeniu do celu, i co dzieje się, gdy przekracza się limity.
Na sprawdzianie i egzaminie: Rozważania nad pojęciem heroizmu i jego ceną; odniesienie do filozofii egzystencjalnej.
Wyzwanie stereotypów dotyczących roli kobiety w sporcie i społeczeństwie. Simona jako symbol emancypacji i determinacji.
Na sprawdzianie i egzaminie: Analiza ról płciowych w literaturze; kontekst historyczny feminizmu w sporcie.
Góry przedstawione nie jako tło, ale jako aktywna siła, która testuje człowieka. Natura jest obojętna na ludzkie marzenia.
Na sprawdzianie i egzaminie: Interpretacja relacji człowiek-natura; motyw romantyczny w nowoczesnym wydaniu.
Przygotowanie do sprawdzianu
Wybierz odpowiedź — od razu zobaczysz wynik i krótkie wyjaśnienie. Quiz działa bez konta, a po zalogowaniu wynik zapisze się w Mojej nauce.
Pytanie 1 z 4
Generator przygotuje sprawdzian, fiszki albo kartę pracy na podstawie tego opracowania.
Wygeneruj materiał do naukiKarta pracy
Wypisz trzy cechy charakteru Simony Kossak i uzasadnij je cytatami lub opisami z tekstu.
Opisz, jak autorka buduje napięcie w scenach wspinaczki. Podaj dwa przykłady środków stylistycznych.
Porównaj motyw samotności w „Simonie” z motywem samotności w innym utworze literackim, który znasz.
Napisz krótką notatkę (5 zdań) o tym, co oznacza „przekroczenie granicy” w kontekście reportażu.
Zidentyfikuj moment kryzysu w narracji. Jak Simona reaguje na ten kryzys?
Omów rolę natury w utworze. Czy góry są przedstawiane jako wrogie, obojętne, czy przyjazne?
Stwórz oś czasu kluczowych wydarzeń wyprawy Simony Kossak.
Rozważ: czy sukces Simony jest wyłącznie jej zasługą? Wymień czynniki zewnętrzne, które do niego przyczyniły się.