Spis treści
Status lektury w programie i na egzaminach
Nowa podstawa 2026 · IV–VI · wymagane
Zakres: short_or_selection
Nowa podstawa programowa 2026. Zakres: krótszy tekst / wybór. Dla klasy IV obowiązuje już w roku szkolnym 2026/27.
Struktura i kompozycja
Tekst ma charakter liturgiczny i rytmiczny, oparty na powtarzającej się formule „I było wieczór, i było poranek — dzień pierwszy”. Taki schemat podkreśla uporządkowanie czasu i przestrzeni.
Kompozycja dzieli się na dwa główne bloki: stworzenie świata materialnego (dni 1–3) oraz stworzenie istot żywych i człowieka (dni 4–6), z kulminacją w dniu siódmym, gdy Bóg odpoczywa.
- Powtórzenia słów „i stało się” i „i było” tworzą rytm narracyjny.
- Każdy dzień ma wyraźny cel: oddzielenie, stworzenie, napełnienie.
- Dzień siódmy różni się brakiem czasownika twórczego – Bóg błogosławi i święci.
Wymiar teologiczny
Tekst przedstawia Boga jako jedynego Stwórcę, który tworzy z niczego (creatio ex nihilo) lub przez słowo („niech się stanie”).
Człowiek jest stworzony „na obraz i podobieństwo” Boga, co nadaje mu godność i odpowiedzialność za świat.
Świętowanie szabatu wskazuje na relację między Bogiem a człowiekiem, opartą na zaufaniu i odpoczynku.
- Słowo Boże jest mocą tworzącą.
- Człowiek jest wicekrólem stworzenia, ale zależny od Stwórcy.
- Świat jest dobry, choć nie doskonały – wymaga pieczy człowieka.
Środki wyrazu i język
Autor używa języka poetyckiego, pełnego paralelizmów i anafory, co ułatwia zapamiętywanie i recytację.
Metafory takie jak „niech się stanie” podkreślają absolutną władzę Boga nad materią.
Kontrast między chaosem a porządkiem jest kluczowy dla zrozumienia sensu stworzenia.
- Anafora: „I rzekł Bóg: ...”
- Metafora: „niech się stanie” jako akt woli.
- Antyteza: ciemność/światło, woda/ląd, chaos/porządek.
Kosmologia biblijna
Opis nie odpowiada współczesnej wiedzy naukowej, lecz ma charakter teologiczny i symboliczny.
Kupola niebios (firmament) i morza oddzielone od siebie odzwierciedlają starożytny obraz świata.
Ważne jest nie tyle „jak” stworzono świat, ile „dlaczego” – by ukazać celowość i dobroć stworzenia.
- Kupola niebios jako element kosmologii starożytnej.
- Morza jako źródło życia, ale też chaosu.
- Ziemia jako miejsce przebywania człowieka.
Pozycja człowieka w stworzeniu
Człowiek jest stworzony na końcu, co podkreśla jego wyjątkowość.
Został wyposażony w władzę nad zwierzętami i roślinami, co oznacza odpowiedzialność, a nie prawo do znęcania się.
Imię nadane zwierzętom przez Adama wskazuje na jego zdolność poznawczą i relacyjną.
- Człowiek jako obraz Boga.
- Władza nad stworzeniem jako zaufanie.
- Imionowanie jako akt poznania i relacji.
Interpretacja i znaczenie współczesne
Tekst jest czytany dosłownie, symbolicznie lub teologicznie, zależnie od tradycji wyznaniowej.
Dla współczesnego czytelnika jest to opowieść o sensie życia, odpowiedzialności ekologicznej i relacji z Bogiem.
Motyw szabatu może być interpretowany jako wezwanie do odpoczynku i refleksji w świecie pośpiechu.
- Ekologiczna interpretacja: człowiek jako opiekun stworzenia.
- Etyczna interpretacja: godność człowieka jako obrazu Boga.
- Spiritualna interpretacja: szabat jako czas bliskości z Bogiem.
Tok utworu / plan analizy
- 01Dzień 1: Stworzenie nieba i ziemi, oddzielenie światła od ciemności.
- 02Dzień 2: Stworzenie kupoli niebios, oddzielenie wód.
- 03Dzień 3: Wyłonięcie lądu, stworzenie roślin i drzew owocowych.
- 04Dzień 4: Stworzenie słońca, księżyca i gwiazd.
- 05Dzień 5: Stworzenie zwierząt wodnych i ptaków.
- 06Dzień 6: Stworzenie zwierząt lądowych i człowieka.
- 07Bóg błogosławi człowieka i powierza mu władzę nad stworzeniem.
- 08Bóg widzi, że wszystko, co stworzył, jest bardzo dobre.
- 09Dzień 7: Bóg odpoczywa od wszelkiego dzieła.
- 10Bóg błogosławi siódmego dnia i święci go jako szabat.
Postacie, głosy i perspektywy
Bóg
Stwórca, jedyny podmiot działający w tekście.
- Wszechmocny
- Mówiący słowem tworzącym
- Święty i oddzielony od stworzenia
Jego działanie nadaje sens i porządek światu. Jego odpoczynek w dniu siódmym wskazuje na zakończenie aktu stworzenia.
Człowiek (Adam)
Stworzenie na obraz Boga, wicekról stworzenia.
- Posiadający władzę nad zwierzętami
- Sprawiedliwy i odpowiedzialny
- Imionujący stworzenie
Jego pozycja podkreśla godność i odpowiedzialność za świat. Jest łącznikiem między Bogiem a stworzeniem.
Świat materialny (ziemia, niebo, morza)
Obiekt stworzenia, przestrzeń życia.
- Porządkowany przez Boga
- Dobry i harmonijny
- Gotowy na przyjęcie życia
Jego stan „bardzo dobry” wskazuje na celowość stworzenia i jego wartość.
Zwierzęta
Stworzenia podporządkowane człowiekowi.
- Różnorodne (wodne, ptaki, lądowe)
- Podległe władzy człowieka
- Część harmonijnego całości
Ich stworzenie poprzedza człowieka, co podkreśla jego wyjątkowość, ale też zależność od nich.
Motywy i jak wykorzystać je w odpowiedzi
Słowo Boże
Słowo „niech się stanie” jest narzędziem tworzenia. Podkreśla moc Boga i jego transcendencję nad materią.
Na sprawdzianie i egzaminie: Analiza roli słowa w tekście biblijnym; porównanie z innymi tekstami o stworzeniu.
Porządek i chaos
Przejście od chaosu do porządku jest centralnym motywem. Oddzielenie światła od ciemności, wód od lądu symbolizuje nadanie sensu.
Na sprawdzianie i egzaminie: Interpretacja symboli porządku; związek z etyką i odpowiedzialnością za świat.
Obraz Boga w człowieku
Człowiek jako „obraz i podobieństwo” Boga nadaje mu godność i odpowiedzialność. To motyw kluczowy dla antropologii biblijnej.
Na sprawdzianie i egzaminie: Rozważanie godności człowieka; wpływ na etykę i prawa człowieka.
Szabat
Siódmy dzień jako czas odpoczynku i świętości. Wskazuje na relację między Bogiem a człowiekiem i potrzebę refleksji.
Na sprawdzianie i egzaminie: Interpretacja szabatu w kontekście współczesnym; znaczenie odpoczynku i duchowości.
Dobro stworzenia
Powtarzające się „i było dobre” oraz „bardzo dobre” podkreślają wartość stworzenia. To motyw optymistyczny i teologiczny.
Na sprawdzianie i egzaminie: Analiza wartości estetycznej i moralnej stworzenia; porównanie z innymi wizjami świata.
Przygotowanie do sprawdzianu
Co warto umieć wyjaśnić własnymi słowami?
- Analiza struktury tekstu: jak powtórzenia i rytm wpływają na odbiór narracji?
- Interpretacja teologiczna: co oznacza „obraz Boga” w kontekście godności człowieka?
- Porównanie z innymi tekstami o stworzeniu (np. mitologicznymi): jakie są różnice w wizji Stwórcy?
- Motyw porządku i chaosu: jak tekst przedstawia przejście od chaosu do harmonii?
- Współczesna interpretacja: jak motyw szabatu i odpowiedzialności za stworzenie może być czytany w kontekście ekologii i duchowości?
Pytania sprawdzające
Wybierz odpowiedź — od razu zobaczysz wynik i krótkie wyjaśnienie. Quiz działa bez konta, a po zalogowaniu wynik zapisze się w Mojej nauce.
Pytanie 1 z 5
Ile dni trwa proces stworzenia według tekstu biblijnego?
Chcesz sprawdzić swoją wiedzę?
Generator przygotuje sprawdzian, fiszki albo kartę pracy na podstawie tego opracowania.
Wygeneruj materiał do naukiKarta pracy
Zadania do samodzielnego opracowania
Instrukcja
- Odpowiedz na pytania własnymi słowami, odwołując się do treści lektury.
- Przy każdym zadaniu podaj konkretny przykład lub cytat, jeśli to możliwe.
- Zapisz odpowiedzi w wyznaczonym miejscu — karta jest przygotowana do wydruku.
- 1.
Zadanie 1
Przeczytaj tekst i wypisz wszystkie powtórzenia słów „i stało się” i „i było”. Zastanów się, jaki efekt wywierają one na czytelnika.
- 2.
Zadanie 2
Narysuj schemat siedmiu dni stworzenia. W każdym polu wpisz, co zostało stworzone i jakie znaczenie ma to dla porządku świata.
- 3.
Zadanie 3
Zinterpretuj zwrot „na obraz i podobieństwo Boga”. Jak wpływa on na współczesne pojmowanie godności człowieka?
- 4.
Zadanie 4
Porównaj opis stworzenia w Biblii z jednym mitem starożytnym (np. babilońskim Enuma Elish). Jakie są podobieństwa i różnice?
- 5.
Zadanie 5
Zastanów się, co oznacza „władza nad stworzeniem” w kontekście współczesnej ekologii. Napisz krótki esej (200 słów).
- 6.
Zadanie 6
Wyjaśnij, dlaczego Bóg błogosławi i święci siódmy dzień. Jakie znaczenie ma szabat dla współczesnego człowieka?
- 7.
Zadanie 7
Znajdź w tekście trzy metafory. Wyjaśnij ich znaczenie i wpływ na odbiór narracji.
- 8.
Zadanie 8
Opracuj krótką scenkę teatralną (5 minut), w której Bóg tworzy świat. Zwróć uwagę na rytm i powtórzenia w dialogu.
Powiązane lektury
- Księga Rodzaju, Księga Hioba, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Księga Psalmów, Apokalipsa św. JanaBiblia
- przypowieść o miłosiernym SamarytaninieBiblia
- przypowieść o synu marnotrawnymBiblia
- stworzenie świata i człowieka + wybrane przypowieściBiblia
- Księga Koheleta; Pieśń nad Pieśniami; Księga Psalmów; Apokalipsa św. JanaBiblia